Ένα πτώμα εγκαταλελειμμένο στις ορέξεις των αγριμιών στην τραχιά φύση της Μάνης, μια καμένη Πόρσε με έναν απανθρακωμένο οδηγό στο τιμόνι στα περίχωρα της Αττικής, ένα ακόμη παραμορφωμένο σώμα να επιπλέει στα ανοιχτά του Αργοσαρωνικού, ένας προαγωγός ανήλικων κοριτσιών δολοφονημένος σε έναν απομακρυσμένο σταθμό του Ηλεκτρικού. Στο Καρέ με τις ντάμες, το νέο μυθιστόρημα (Εκδ. Ψυχογιός) του Τεύκρου Μιχαηλίδη, η αφήγηση οργανώνεται γύρω από τέσσερις φόνους και τέσσερις γυναικείες φιγούρες, τα ίχνη των οποίων εντοπίζονται κοντά στα θύματα.
Ο συγγραφέας σκιαγραφεί, με ακρίβεια και δημιουργική φαντασία, μια ακολουθία εγκλημάτων που μοιάζουν με διάσπαρτες ψηφίδες ενός ευρύτερου, αινιγματικού παζλ. Η γνώριμη από τις προηγούμενες αστυνομικές ιστορίες του δημιουργού υπαστυνόμος Όλγα Πετροπούλου αναλαμβάνει να διερευνήσει τις υποθέσεις, καθοδηγώντας μας στη γεωγραφία του αστυνομικού μυστηρίου που κορυφώνεται στο κοσμοπολίτικο Παρίσι.
Συνέντευξη στον Γιώργο Καρουζάκη
Ένα πτώμα εγκαταλελειμμένο στις ορέξεις των αγριμιών στην τραχιά φύση της Μάνης, μια καμένη Πόρσε με έναν απανθρακωμένο οδηγό στο τιμόνι στα περίχωρα της Αττικής, ένα ακόμη παραμορφωμένο σώμα να επιπλέει στα ανοιχτά του Αργοσαρωνικού, ένας προαγωγός ανήλικων κοριτσιών δολοφονημένος σε έναν απομακρυσμένο σταθμό του Ηλεκτρικού. Στο Καρέ με τις ντάμες, το νέο μυθιστόρημα (Εκδ. Ψυχογιός) του Τεύκρου Μιχαηλίδη, η αφήγηση οργανώνεται γύρω από τέσσερις φόνους και τέσσερις γυναικείες φιγούρες, τα ίχνη των οποίων εντοπίζονται κοντά στα θύματα.
Ο συγγραφέας σκιαγραφεί, με ακρίβεια και δημιουργική φαντασία, μια ακολουθία εγκλημάτων που μοιάζουν με διάσπαρτες ψηφίδες ενός ευρύτερου, αινιγματικού παζλ. Η γνώριμη από τις προηγούμενες αστυνομικές ιστορίες του δημιουργού υπαστυνόμος Όλγα Πετροπούλου αναλαμβάνει να διερευνήσει τις υποθέσεις, καθοδηγώντας μας στη γεωγραφία του αστυνομικού μυστηρίου που κορυφώνεται στο κοσμοπολίτικο Παρίσι.
Ωστόσο, πίσω από την αστυνομική πλοκή διαισθανόμαστε και τη νοητική διάσταση του ταξιδιού, η οποία συνδέεται με τη μάλλον αρχέγονη επιθυμία των ανθρώπων να αναζητούν λύσεις σε δυσεπίλυτα προβλήματα. Εδώ αναγνωρίζεται και το προσωπικό στίγμα του συγγραφέα, ο οποίος συνυφαίνει οργανικά στην αφήγηση, χωρίς να τη διαταράσσει, στοιχεία μαθηματικής λογικής, αιτιότητας, φιλοσοφίας και τέχνης, προσδίδοντας στην αστυνομική ιστορία μια ευρύτητα που υπερβαίνει τα συμβατικά όρια του νουάρ λογοτεχνικού είδους.
Ταυτόχρονα, το μυθιστόρημα προσεγγίζει ορισμένα από τα σημαντικότερα ανοιχτά ζητήματα της σύγχρονης εποχής: τα όρια της τεχνητής νοημοσύνης, τις παγίδες της ψηφιακής ζωής, τον σχολικό εκφοβισμό και το λεπτό ζήτημα της αυτοδικίας απέναντι σε ένα σαθρό σύστημα θεσμών. Ο συγγραφέας αποφεύγει τον διδακτισμό, δεν προσφέρει έτοιμες απαντήσεις και μεταθέτει το βάρος της κρίσης στον αναγνώστη.
Στη συζήτηση που ακολουθεί, ο Τεύκρος Μιχαηλίδης ξετυλίγει το νήμα της σκέψης του γύρω από αυτό το αινιγματικό καρέ με τις ντάμες. Μιλά για τα κίνητρα των χαρακτήρων του, για τον ρόλο του τυχαίου, για τη γόνιμη σύζευξη επιστήμης και νουάρ λογοτεχνίας, και εξηγεί πώς ένα αστυνομικό μυστήριο μπορεί τελικά να λειτουργήσει ως καθρέφτης της δικής μας ρευστής πραγματικότητας.
Ο τίτλος του μυθιστορήματός σας, «Το καρέ με τις ντάμες», παραπέμπει σε έναν ισχυρό συνδυασμό του πόκερ, που συνδέεται με τους τέσσερις φόνους και τις ισάριθμες γυναικείες παρουσίες της πλοκής. Πώς εμπνευστήκατε αυτό το αφηγηματικό παιχνίδι; Θα λέγατε ότι αποτελεί μια αλληγορία για τους θύτες και τα θύματα της ιστορίας; Ποια συμβολική σημασία τού αποδίδετε;
Η μπλόφα, η ρελάνς, η πρόκληση «τα ρέστα σου», είναι μερικά από τα κύρια χαρακτηριστικά του πόκερ. Όπως θα διαπιστώσουν οι αναγνώστες, παρόμοια στοιχεία εμπλέκονται και στην ιστορία μου. Όταν σχεδιάστηκε η πλοκή, στην οποία κυριαρχούν τέσσερις γυναικείες φιγούρες, δεν είχα ακόμα σχηματίσει στο μυαλό μου την εικόνα του καρέ ούτε την αναλογία με το πόκερ. Αυτές οι ιδέες ήρθαν αργότερα. Θα έλεγα πως αναδύθηκαν μόνες τους μέσα από τον σχεδιασμό των διαλόγων της Όλγας Πετροπούλου και του Δημήτρη. Στην αρχή δεν συνειδητοποίησα τη σημασία τους, σταδιακά όμως διαπίστωσα ότι είναι τόσο καθοριστικές, ώστε να μπορούν να διαμορφώσουν ακόμα και τον τίτλο του μυθιστορήματος.
Η υπαστυνόμος Όλγα Πετροπούλου είναι πλέον μια οικεία μορφή στους αναγνώστες των αστυνομικών σας έργων. Στο Καρέ με τις ντάμες, ωστόσο, φωτίζεται μια διαφορετική πτυχή των κινήτρων της. Ο σύντροφός της, ο Δημήτρης, παρατηρεί πως η παθιασμένη αναζήτηση των δολοφόνων πηγάζει ίσως και από την εγωιστική της ανάγκη να επιλύσει ένα δυσεπίλυτο πρόβλημα, παραμερίζοντας τα παραδοσιακά ηρωικά κίνητρα ή το υψηλό αίσθημα δικαίου. Αναγνωρίζετε αντιστοιχίες αυτής της στάσης στην ψυχοσύνθεση ή στον τρόπο σκέψης ενός λογοτέχνη ή ενός μαθηματικού;
Όταν ένας μαθηματικός έρχεται αντιμέτωπος με ένα πρόβλημα, το κίνητρό του είναι ακριβώς αυτό που περιγράφει ο Δημήτρης για τη φίλη του. Πρωτίστως ο λύτης ενεργοποιείται από την επιθυμία να λύσει ένα δύσκολο πρόβλημα, συχνά ένα πρόβλημα στο οποίο άλλοι έχουν αποτύχει. Ύστερα έρχεται η περιέργεια (ποια είναι στ’ αλήθεια η λύση;), ενώ το συμφέρον (αν το λύσω, θα βελτιώσω τη φήμη μου και ενδεχομένως τη θέση μου) κατά κανόνα έρχεται μόλις τρίτο. Όσο για τη γενικά και αόριστα νοούμενη εξυπηρέτηση του κοινού καλού, αυτή συνήθως προβάλλεται μόνο ως ωραιοποιητικό πρόσχημα. Κανένας δεν δίνει προτεραιότητα στο κοινό καλό, ούτε καν στο πλαίσιο της μυθοπλασίας. Δεν θέλησα συνεπώς να αποδώσω στην Όλγα «ηρωικά κίνητρα», για να αποφύγω μια κοινότοπη και ανειλικρινή αγιοποίηση που δεν ταιριάζει στον χαρακτήρα της, τουλάχιστον όπως εγώ τον φαντάζομαι.
Τα τέσσερα θύματα του βιβλίου, από τον πληρωμένο δολοφόνο που εγκαταλείπει ανενόχλητος τη φυλακή «πέντε αστέρων» διαπράττοντας νέα εγκλήματα έως τον προαγωγό ανηλίκων, αποτελούν πρόσωπα που παραβιάζουν τον νόμο και παραμένουν προκλητικά ατιμώρητα, επωφελούμενα από ένα ευρύτερο, διεφθαρμένο σύστημα διαπλοκής. Σε ποιον βαθμό η συγκεκριμένη αστυνομική πλοκή σάς δίνει το έναυσμα να θίξετε το ευαίσθητο ζήτημα της αυτοδικίας;
Όπως έχω πει και παλιότερα, ένας από τους κύριους λόγους για τους οποίους γράφω είναι για να διοχετεύσω την οργή μου· να προβώ, κατά κάποιον τρόπο, σε μια «αυτοδικία στον χώρο της μυθοπλασίας». Εξακολουθώ να πιστεύω ότι η αυτοδικία δεν είναι λύση· αντίθετα, αποτελεί μια ολέθρια, μονόδρομη πύλη εισόδου στη ζούγκλα. Ωστόσο, οι ιστορίες μου θέτουν συχνά το ερώτημα: κάποιος που διαπράττει αυτοδικία έχει συνενόχους διά πράξεως ή παραλείψεως; Και αν ναι, μήπως πρέπει να τους αναζητήσουμε στον χώρο εκείνων που υποτίθεται ότι υπηρετούν τη δικαιοσύνη;
Η μαθηματική σας ιδιότητα αποτυπώνεται στο κείμενο απολύτως εναρμονισμένη με την αφήγηση, αφήνοντας ανέπαφη την αναγνωστική απόλαυση και τη συνοχή του μυστηρίου. Η ερευνητική μέθοδος του Αρχιμήδη και της Έμι Νέτερ συνυπάρχουν με τη χαρακτική του Έσερ, τη λωρίδα του Μέμπιους, το Τελευταίο Θεώρημα του Φερμά και τη μεθοδολογική αρχή της οικονομίας του Όκαμ. Με ποιον τρόπο συνυφαίνονται αυτά τα επιστημονικά στοιχεία με την εξιχνίαση μιας χαοτικής και πολύπλοκης αστυνομικής υπόθεσης;
Συχνά, ο χαοτικός χαρακτήρας ενός προβλήματος οφείλεται στην προσπάθειά μας να το προσεγγίσουμε με βάση ανεπαρκείς ή και λανθασμένες αρχές. Βλέποντας καθημερινά τον Ήλιο να ανατέλλει και να δύει με μια θαυμαστή περιοδικότητα, δεν μπορούμε παρά να πιστέψουμε αυτό που «βλέπουμε»: ότι ο Ήλιος περιφέρεται γύρω από τη Γη. Είναι μια ευλογοφανής, αν και απόλυτα λανθασμένη, παραδοχή. Αν δεν απεμπλακούμε από αυτήν, αν δεν την αντικαταστήσουμε με μια άλλη, το σύμπαν γύρω μας θα μοιάζει χαοτικό. Νομίζω ότι κάτι τέτοιο χρειάστηκε να κάνει και η υπαστυνόμος Πετροπούλου· για να λύσει το μυστήριο του «καρέ με τις ντάμες» χρειάστηκε να απορρίψει μια ψευδοπροφανή εκδοχή των πραγμάτων, η οποία δεν έκανε τίποτα άλλο πέρα από το να την παγιδεύει στο χάος.
Μολονότι ο πυρήνας του βιβλίου παραμένει το παραδοσιακό αστυνομικό αίνιγμα, η ιστορία επεκτείνεται σε σύγχρονα ζητήματα, όπως είναι η αλματώδης ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, η απειλητική προοπτική των ανθρωπόμορφων ολογραμμάτων, οι παγίδες του διαδικτύου και ο σχολικός εκφοβισμός. Πού εντοπίζετε τη μεγαλύτερη δυσκολία κατά την ένταξη αυτών των φαινομένων σε μια νουάρ αφήγηση, ώστε να αποφευχθεί ο ηθικολογικός τόνος;
Πιστεύω ότι η αστυνομική μυθοπλασία είναι η σύγχρονη μορφή του κοινωνικού αφηγήματος. Στις κοινωνίες δεν υπάρχουν άγιοι και δαίμονες. Αν υποθέσουμε ότι η αγιοποίηση και η δαιμονοποίηση είναι δυο αντικρουόμενες καταστάσεις, αυτό που ενδιαφέρει είναι η ποσόστωση καθεμιάς από αυτές μέσα στη σύνθεση κάθε πραγματικού ή μυθοπλαστικού χαρακτήρα. Όπως έχει πει παλιότερα η Όλγα Πετροπούλου, «μπορεί ο ένοχος να είναι ένας, αθώος όμως δεν είναι κανένας».
Η γεωγραφία του μυθιστορήματος διακρίνεται για τις έντονες και γόνιμες αντιθέσεις της: από το τραχύ περιβάλλον της Μάνης, όπου διαπράττεται ο πρώτος φόνος, μεταφερόμαστε στο ασφυκτικό αστικό τοπίο της Αθήνας και στα ανοιχτά της Αίγινας, για να καταλήξουμε στο κοσμοπολίτικο Παρίσι. Ποια είναι η αλληλεπίδραση κάθε τόπου με την αστυνομική πλοκή και σε ποιον βαθμό ο χώρος αντανακλά την κλιμάκωση του μυστηρίου;
Γράφω για να ικανοποιήσω την ανάγκη μου να ταξιδέψω στον χώρο και στον χρόνο. Συχνά γράφω για τόπους όπου έχω ζήσει και τότε οι επιρροές και τα βιώματά μου βρίσκουν τον δρόμο τους μέσα στις ιστορίες μου. Άλλοτε πάλι γράφω για μέρη που έχω γνωρίσει μόνο μέσα από αφηγήσεις· τότε η φαντασία μου συμπληρώνει το σκηνικό με τρόπο που ενδέχεται να ξενίζει. Ωστόσο, είναι αλήθεια ότι κάθε εικόνα που φτάνει στον νου μου μέσα από ποικίλες διαδρομές, επηρεάζει τη γραφή μου, άλλοτε μέσω ένταξης κι άλλοτε πάλι μέσω αντίθεσης.
Κατά την παραμονή της Όλγας Πετροπούλου στο Παρίσι, η εξιχνίαση της υπόθεσης επιταχύνεται εν μέρει χάρη σε ανύποπτες, τυχαίες συγκυρίες. Σε ένα λογοτεχνικό είδος το οποίο κατεξοχήν υπακούει στους αυστηρούς κανόνες της αιτιότητας και της λογικής αλληλουχίας, ποια είναι η ακριβής θέση του «τυχαίου»; Αποτελεί ίσως μια συγγραφική υπενθύμιση πως η ανθρώπινη εμπειρία, σε αντίθεση με τα μαθηματικά, παραμένει εκ φύσεως απρόβλεπτη και ρευστή;
Ο Λαπλάς υποστήριζε ότι το τυχαίο είναι απλώς το μέτρο της ανεπάρκειας μέσων που να επιτρέπουν μια ακριβή μέτρηση. Δυο αιώνες αργότερα, ο Χάιζενμπεργκ ισχυρίστηκε ότι η αδυναμία ακρίβειας στις μετρήσεις είναι φυσικό φαινόμενο. Σε αρκετές πραγματικές εξιχνιάσεις εγκληματικών πράξεων, η τελική λύση μοιάζει να οφείλεται σε κάποιο τυχαίο γεγονός. Συχνά, αυτή η τυχαιότητα είναι πλασματική και προβάλλεται ως «στολή παραλλαγής» για μια προσεκτικά σχεδιασμένη δράση. Αν εξετάσουμε με προσοχή τα γεγονότα, σίγουρα θα εντοπίσουμε τέτοια παραδείγματα. Κάτι ανάλογο ισχύει και για πολλές επιστημονικές ανακαλύψεις. Συνεπώς, καλό θα ήταν να σταθμίζουμε προσεκτικά το πόσο «τυχαίο» είναι κάτι τυχαίο.
Η ενσωμάτωση στοιχείων της μαζικής κουλτούρας, με άμεσες αναφορές στις σύγχρονες νεανικές τάσεις, προσδίδει ιδιαίτερη ζωντάνια στο κείμενο. Με ποιον τρόπο η επιλογή αυτή συμβάλλει στη διαμόρφωση των χαρακτήρων και στην εξέλιξη της αφήγησης;
Αντί να περιγράψω λεκτικά έναν χαρακτήρα, συχνά προτιμώ να αφήνω την εικόνα του να σχηματιστεί από τις επιλογές του: καλλιτεχνικές, αναγνωστικές, ακουστικές, ακόμα και γαστριμαργικές. Ταυτόχρονα, μου δίνεται έτσι η δυνατότητα να δημιουργώ χαρακτήρες με τους οποίους θα ήθελα να συναντηθώ, είτε για παρέα είτε για μια κατά μέτωπο αντιπαράθεση.
Όταν ο αναγνώστης ολοκληρώσει το βιβλίο, και πέρα από τη λύση του αστυνομικού γρίφου, ποια σκέψη ή ποια αίσθηση θα επιθυμούσατε να τον συνοδεύει;
Σε αυτό θα μου επιτρέψετε να μην απαντήσω. Δεν θέλω, νομίζω μάλιστα ότι δεν έχω το δικαίωμα, να υποδείξω στον αναγνώστη την αίσθηση που θα «έπρεπε» να του δημιουργήσει το βιβλίο. Ξέρω τι αίσθηση είχε δημιουργήσει σε εμένα η συγγραφή του, ξέρω τι αίσθηση θα ήθελα να δημιουργήσει στον αναγνώστη· αν όμως δεν το κατάφερα, δεν έχει κανένα νόημα να επανέλθω για να την κοινοποιήσω. Άλλωστε, από σχόλια και κριτικές σε κάποια από τα προηγούμενα βιβλία μου, διαπίστωσα με έκπληξη ότι πολλοί αναγνώστες τα είχαν διαβάσει με διαφορετικό τρόπο από αυτόν που ανέμενα· ας υπογραμμίσω εδώ ότι, κατά κανόνα, η έκπληξη υπήρξε ιδιαίτερα ευχάριστη. Εν κατακλείδι, πιστεύω ότι από τη στιγμή που συναινώ στο «τυπωθήτω», χάνω κάθε δικαίωμα ερμηνείας και σχολιασμού στο κείμενο. Το εκχωρώ σε κάθε αναγνώστη χωριστά, δίνοντάς του το δικαίωμα, διαβάζοντας το βιβλίο, να το ξαναγράφει μέσα στη σκέψη του.
© Copyright 2001-2026 Θαλής + Φίλοι.
designed & developed by UNICORG EE
