Τροχιές

Παρουσίαση

Ερωτήσεις

Σχετικά βιβλία

• Παρουσίαση, από τον Γιώργο Καρουζάκη

  Στη σιωπηλή απεραντοσύνη του διαστήματος, εκατοντάδες χιλιόμετρα πάνω από τη Γη, τέσσερεις αστροναύτες (από την Αμερική, την Ιαπωνία, τη Βρετανία και την Ιταλία) και δύο κοσμοναύτες (από τη Ρωσία) «στριφογυρίζουν γύρω από τον εαυτό τους μέσα στην αργή μετατόπιση της ορμητικής τροχιάς τους». Βρίσκονται σε έναν διαστημικό σταθμό που αποτελείται από δεκαεπτά συνδεδεμένα τμήματα. Στριμωγμένοι στο μεταλλικό τους κέλυφος, «τόσο μαζί, και τόσο μόνοι», αιωρούνται στο κενό. Αυτές είναι οι πρώτες εικόνες που αντικρίζει ο αναγνώστης στο μυθιστόρημα Τροχιές (πρωτότυπος τίτλος: Orbital) της Βρετανίδας συγγραφέως Samantha Harvey (Εκδόσεις Gutenberg, μετ. Γιώργος Κυριαζής).

  Η επιτροπή του βραβείου Booker, με το οποίο τιμήθηκε το βιβλίο το 2024, το χαρακτήρισε «ένα γράμμα αγάπης προς την ανθρωπότητα και τον πλανήτη μας», τονίζοντας τον βαθιά συγκινητικό τρόπο με τον οποίο η συγγραφέας προσεγγίζει την αξία κάθε ανθρώπινης ζωής. Και πράγματι, όπως διαπιστώνουμε, η Harvey δε μας ταξιδεύει στο διάστημα για να εξερευνήσει το άγνωστο, αλλά για να παρατηρήσει με μεγαλύτερη διαύγεια, μέσα από αυτήν την ακραία χωρική και χρονική μετατόπιση, τη γήινη ζωή.

  Η δύναμη του βιβλίου εντοπίζεται στον τρόπο που η συγγραφέας ενσωματώνει στην αφήγηση την αίσθηση της αιώρησης, όχι μόνο ως προσωρινή φυσική κατάσταση των μελών του πληρώματος, αλλά ως μετέωρη, σχεδόν υπαρξιακή περιδίνηση, στην οποία ο χώρος, ο χρόνος και η συνείδηση χάνουν τις γήινες σταθερές τους. Ο αποσυντονισμός ξεκινά από τον αλλόκοτο τρόπο με τον οποίο τα μέλη του πληρώματος αντιλαμβάνονται πλέον την ημέρα, η οποία παύει να είναι μια ενιαία εμπειρία. Για τους αστροναύτες, το εικοσιτετράωρο μετατρέπεται σε μια «μέρα πέντε ηπείρων, φθινοπωρινή και  ανοιξιάτικη, με παγετώνες και ερήμους» σχεδόν ταυτόχρονα, καθώς «η λεπτή καμπύλη χαρακιά του ξημερώματος προβάλλει κάθε ενενήντα λεπτά». Αυτή η διάλυση της γήινης τάξης δεν συνιστά απλώς ένα εντυπωσιακό φαινόμενο· λειτουργεί ως τολμηρός αφηγηματικός μηχανισμός που αποσυντονίζει την ανθρώπινη αντίληψη. Η Samantha Harvey και οι ήρωές της το γνωρίζουν καλά, καθώς συνειδητοποιούν με σωματικό τρόπο ότι δεν βρίσκονται απλώς στην περιφέρεια του σύμπαντος, αλλά και ότι «το ίδιο το σύμπαν αποτελείται από περιφέρειες χωρίς κέντρο». Μια διαπίστωση που ισοδυναμεί με μια «ήττα του εγώ της ανθρωπότητας», όπως σημειώνει η συγγραφέας, ωθώντας μας μέσα από αυτή τη λοξή, αποκαλυπτική οπτική, να επανατοποθετήσουμε τον εαυτό μας σε ένα πλαίσιο απαλλαγμένο από το κυρίαρχο ανθρωποκεντρικό του νόημα.

  Η υπερβατική τους αιώρηση κλονίζεται όταν θεμελιώδη ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης, όπως είναι η ζωή και ο θάνατος, διαπερνούν το μεταλλικό περίβλημα του σκάφους. Για παράδειγμα, η είδηση του θανάτου της μητέρας της Τσίε φέρνει την πιο ωμή, γήινη εμπειρία στο απόλυτο κενό του διαστήματος. Το πλήρωμα μένει αμήχανο, καθώς «κανείς τους δεν ξέρει τι να πει στην Τσίε, τι παρηγοριά να δώσει σε κάποια που υφίσταται το σοκ της απώλειας ενώ βρίσκεται σε τροχιά». Εκείνη τη στιγμή, η εικόνα του πλανήτη αλλάζει μορφή. Δεν είναι πια απλώς ένας όμορφος λαμπερός τόπος στα μάτια τους, αλλά ο φορέας της μνήμης και της απώλειας. «Μοναδική μητέρα τώρα για την Τσίε είναι εκείνη η περιστρεφόμενη λαμπερή μπάλα», σημειώνει η συγγραφέας, ενισχύοντας τη δυναμική του αναστοχαστικού παιχνιδιού στο οποίο μας έχει παρασύρει.

  Αυτές οι επαναλαμβανόμενες διαδρομές στον χώρο, στη συνείδηση και στην ψυχή, ανάμεσα στα φυσικά θαύματα και στη ανθρώπινη κατάσταση, ενεργοποιούν μια υπαρξιακή ταλάντευση που αναζητά καινούργιο νόημα σε έννοιες και ιδέες που θεωρούμε δεδομένες, όπως είναι εκείνες των συνόρων, του πολέμου, της επιστημονικής εξέλιξης, των γήινων ειδήσεων που μοιάζουν με «λιτανεία καταγγελίας, άγχους» και «οργής». Σύμφωνα με τη Harvey, όλη η ανθρωπότητα, ακόμη και στις πιο ιδιοφυείς εκφάνσεις της, δεν διαφέρει τελικά από τα άλλα ζώα παρά μόνο σε ένα σημείο: στην ικανότητά της να δημιουργεί φωτιά εκ του μηδενός. Και παρότι η ίδια αναγνωρίζει πως αυτή η διαφορά άλλαξε τα πάντα, σπεύδει να υποβαθμίσει τη σημασία της, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι «είμαστε μερικά χτυπήματα στην τσακμακόπετρα πιο μπροστά από τα άλλα ζώα, αυτό είναι όλο».

  Οι Τροχιές δεν είναι ένα μυθιστόρημα που ακολουθεί τους κανόνες της συμβατικής αφήγησης και θεματολογίας. Όσοι αναζητούν τα θεαματικά γεγονότα και τις καταιγιστικές ανατροπές που συνοδεύουν συνήθως τις διαστημικές περιπέτειες επιστημονικής φαντασίας, ίσως νιώσουν εγκλωβισμένοι στα στενά όρια του μεταλλικού σκάφους και στις υπαρξιακές αγωνίες του πληρώματος, διαθλασμένες από την επαναλαμβανόμενη λυρική διάθεση της συγγραφέως. Η Samantha Harvey μάς προσκαλεί, ωστόσο, σε ένα στοχαστικό ταξίδι. Αν ο αναγνώστης αποδεχτεί αυτή την πρόσκληση και εισχωρήσει στον κόσμο που χτίζει η συγγραφέας, θα αποζημιωθεί με κάτι πολυτιμότερο από την έξαψη που προκαλεί η περιπέτεια: την ευκαιρία να δει τον εαυτό του και τη θέση του στον κόσμο από διαφορετική οπτική γωνία, κατανοώντας ότι αυτό το εσωτερικό ταξίδι δεν είναι μια απόδραση από τη Γη, αλλά η πιο ουσιαστική επιστροφή σε αυτήν.

• Ερωτήσεις, αφορμή για συζήτηση

  • Πώς θα ορίζατε το θέμα του βιβλίου;

   

  • Με ποιο τρόπο συνδέει η συγγραφέας το διαστημικό ταξίδι με τη γήινη ζωή;

   

  • Ποιο είναι το αφηγηματικό “παιχνίδι” που ενεργοποιεί το ενδιαφέρον του αναγνώστη σε ένα περιβάλλον που μοιάζει στατικό;

   

  • Ποιες μορφές λαμβάνει η Γη στο βιβλίο και ποια είναι η σημασία που έχουν οι μεταμορφώσεις της;

• Σχετικά βιβλία

  

  Το καρέ με τις ντάμες

  

  Όταν παύουμε να καταλαβαίνουμε τον κόσμο

  

  Η φωνή στα χέρια της

  

  Σίλβερβιου

  

  Οι Συνωμότες του Μητροπολιτικού Πάρκου

  

  Τζερόλαμο Καρντάνο | Ο Βέβηλος Μαθηματικός