Αναρτήθηκε σε 29 Απριλίου, 2026 κατηγορία: Ειδήσεις | Tags: εκπαίδευση, Ιδέες, τέχνη, Τεχνολογία

Συντάκτης: Επιμέλεια: Γιώργος Καρουζάκης

Σε ένα σύντομο βίντεο που δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό Aeon, το οποίο συνοδεύει το βιβλίο του “The Things We Make” (2023), ο Μπιλ Χάμακ, μηχανικός και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις, διερευνά ένα εντυπωσιακό ερώτημα που υπερβαίνει τα όρια της ιστορίας της τεχνολογίας: πώς κατάφεραν άνθρωποι που έζησαν χιλιετίες πριν από την καταγραφή των μαθηματικών, της γεωμετρίας ή της επιστημονικής μεθόδου να δημιουργήσουν κατασκευές με τόσο μεγάλη ακρίβεια;

Βασικό παράδειγμα της επιχειρηματολογίας του αποτελεί η κατασκευή του προϊστορικού αρχαιολογικού μνημείου Γκεμπεκλί Τεπέ το οποίο βρίσκεται στη νοτιοανατολική Τουρκία, κοντά στα σύνορα της Συρίας.  Το μνημείο χρονολογείται περίπου δέκα έως δώδεκα χιλιάδες χρόνια πριν από σήμερα, δηλαδή, είναι περισσότερο από έξι χιλιάδες χρόνια παλαιότερο από το Στόουνχεντζ. Οι κυκλικοί χώροι του, με πέτρες τοποθετημένες σε σαφή ευθυγράμμιση, αποδεικνύουν, σύμφωνα με τον Χάμακ, μια οργανωμένη τεχνική σκέψη πολύ πριν από οποιαδήποτε γραπτή κωδικοποίηση της γνώσης.

Από το Γκεμπεκλί Τεπέ, η συζήτηση μεταφέρεται στο Πάνθεον της Ρώμης και στη γοτθική Σαντ-Σαπέλ του Παρισιού. Ο Χάμακ επισημαίνει ότι οι μεσαιωνικοί λιθοξόοι, αν και αναλφάβητοι και χωρίς θεωρητική γνώση των μαθηματικών, κατάφεραν να κατασκευάσουν ψηλούς θόλους με οξυκόρυφα τόξα χρησιμοποιώντας εμπειρικούς κανόνες που κληρονόμησαν από τη ρωμαϊκή αρχαιότητα, όπως ήταν, για παράδειγμα, η χρήση του κανόνα που καθόριζε ότι το πλάτος του τοίχου στήριξης πρέπει να είναι το ένα τέταρτο έως το ένα πέμπτο του ανοίγματος του τόξου. Επιπλέον, οι τεχνίτες της εποχής μετέτρεψαν αυτόν τον κανόνα σε μια γεωμετρική πρακτική που δεν απαιτούσε ούτε υπολογισμούς ούτε μετρήσεις.

Αυτή ακριβώς η πρακτική, υποστηρίζει ο Χάμακ, συνιστά τη «μηχανική μέθοδο»: την επίλυση προβλημάτων μέσω εμπειρικών κανόνων οι οποίοι, σε αντίθεση με τις επιστημονικές θεωρίες, δεν επιδέχονται διάψευση· απλώς απαρχαιώνονται όταν αλλάζουν τα υλικά της κατασκευής. Έτσι, η μέθοδος που εφαρμόζονταν στον λίθο, έπαψε να ισχύει όταν ο χάλυβας τον αντικατέστησε ως δομικό υλικό. Η μακραίωνη διάρκεια των γοτθικών καθεδρικών, που στέκονται όρθιοι εδώ και αιώνες, λειτουργεί ως απόδειξη της εγκυρότητας αυτών των κανόνων: για τον μηχανικό, σημασία δεν έχει η πλήρης κατανόηση των δομικών νόμων, αλλά, σύμφωνα με το μότο του βίντεο, «κάθε τι που λειτουργεί».

Πηγή: aeon.co