Αναρτήθηκε σε 20 Ιανουαρίου, 2025 κατηγορία: Ειδήσεις | Tags: εκπαίδευση, Επιστήμη, Ζωγραφική, Ιδέες, τέχνη

Συντάκτης: Γιώργος Καρουζάκης

«Οι τέχνες εισχωρούν η μία στην άλλη, και από αυτή τη συνάντηση θα αναδυθεί μια τέχνη αληθινά μνημειώδης», έγραφε ο ζωγράφος Βασίλι Καντίνσκι το 1912 στο έργο του “Για το Πνευματικό στην Τέχνη”. Η φράση συμπυκνώνει την επαναστατική προσέγγιση του Ρώσου ζωγράφου στην καλλιτεχνική δημιουργία, όπως παρουσιάζεται στο εξαιρετικό βίντεο του Βρετανού Barnaby Martin στο κανάλι του YouTube “Listening In”.

Όταν ο Καντίνσκι αντίκριζε το ζεστό κόκκινο χρώμα μιας επιφάνειας, άκουγε τον δυνατό, σκληρό ήχο μιας τρομπέτας. Αντιθέτως, το ψυχρό κόκκινο – madder – χρώμα έφερνε στο μυαλό του τους λυπημένους τόνους ενός βιολοντσέλου. Το πράσινο τού θύμιζε τις γαλήνιες μεσαίες νότες ενός βιολιού, ενώ το σκούρο μπλε τον βαθύ ήχο του εκκλησιαστικού οργάνου. Αυτή η ασυνήθιστη ικανότητα οφειλόταν στη συναισθησία, ένα φαινόμενο που σχετίζεται με τη λειτουργία του εγκεφάλου, όπου η διέγερση μιας αίσθησης προκαλεί αυτόματα την ενεργοποίηση μιας άλλης.

Γεννημένος στη Μόσχα το 1866, ο Καντίνσκι ξεκίνησε την επαγγελματική του διαδρομή του ως καθηγητής νομικής και οικονομικών. Το 1896, δύο καθοριστικές εμπειρίες άλλαξαν την πορεία της ζωής του: η επίσκεψή του σε μία έκθεση του Μονέ, όπου συνειδητοποίησε ότι το χρώμα και η φόρμα, και όχι τα ίδια τα αντικείμενα, του προκαλούσαν εντονότερες συναισθηματικές αντιδράσεις, και η παρακολούθηση της όπερας “Λόενγκριν” του Βάγκνερ στο θέατρο Μπολσόι, στη μουσική της οποίας αναγνώρισε έντονες οπτικές παραστάσεις.

Στο δοκίμιό του “Για το Πνευματικό στην Τέχνη”, ο Καντίνσκι ανέπτυξε τη θεωρία για τη σχέση χρώματος και ήχου, εξηγώντας πώς κάθε χρώμα είχε τη δική του μουσική υπόσταση. Το αποκορύφωμα της καλλιτεχνικής του έκφρασης προς αυτή την κατεύθυνση ήταν η σειρά “Συνθέσεις I-X”, δέκα ζωγραφικά έργα στα οποία αφιέρωσε δεκαεννέα χρόνια της ζωής του. Σε αυτά τα έργα, ο Καντίνσκι επιδίωξε να πετύχει το επίπεδο αφαίρεσης που βίωνε όταν άκουγε μουσική. Η “Σύνθεση VIII” θεωρείται η πιο κοντινή του προσέγγιση στη μουσική μέσω της ζωγραφικής, με τα γεωμετρικά σχήματα και τα χρώματα να συνδυάζονται στην επιφάνεια του καμβά όπως οι μουσικές συγχορδίες. Η θέαση του συγκεκριμένου έργου δίνει την αίσθηση στον θεατή ότι ακούει στιγμιαία ένα μουσικό κομμάτι, με τις αρμονίες και τους ρυθμούς να εκτελούνται ταυτόχρονα μπροστά του.

«Το χρώμα είναι το πληκτρολόγιο, τα μάτια είναι τα σφυριά, η ψυχή είναι το πιάνο με πολλές χορδές. […] Ο καλλιτέχνης είναι το χέρι που παίζει, αγγίζοντας το ένα πλήκτρο μετά το άλλο, για να προκαλέσει δονήσεις στην ψυχή», έγραφε χαρακτηριστικά.

Όπως διακρίνουμε στο βίντεο του Martin, η συμβολή του Καντίνσκι στην εξέλιξη της αφηρημένης τέχνης υπήρξε καθοριστική. Πίστευε, άλλωστε, ότι «όσο πιο αφηρημένη είναι η μορφή ενός έργου, τόσο πιο ξεκάθαρη και άμεση είναι η επίδρασή της». Η προσπάθειά του να πετύχει στη ζωγραφική την ελευθερία έκφρασης που είχε ήδη κατακτήσει η μουσική, σε συνδυασμό με τη μοναδική του ικανότητα να βιώνει τα χρώματα ως ήχους, τον ώθησε στη δημιουργία έργων που συνεχίζουν να εμπνέουν και να προκαλούν τον θαυμασμό μας μέχρι σήμερα.