Αναρτήθηκε σε 26 Σεπτεμβρίου, 2024 κατηγορία: Ειδήσεις | Tags: εκπαίδευση, Επιστήμη, Ιδέες, Ψυχολογία

Συντάκτης: Γιώργος Καρουζάκης

Οι πεποιθήσεις μας, οι ιδέες, οι αντιλήψεις και οι αξίες μας, αναπτύσσονται μέσω μιας πολύπλοκης διαδικασίας που συνδυάζει στοιχεία τόσο από την εσωτερική μας, ψυχική και συναισθηματική ζωή όσο και από την αλληλεπίδρασή μας με τον «εξωτερικό κόσμο». Αυτή η διαδικασία διαμορφώνει τις απόψεις μας και επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο τις αναπροσαρμόζουμε όταν μαθαίνουμε νέες πληροφορίες.

Στο παρελθόν, αυτές οι δύο διαστάσεις των πεποιθήσεων εξετάζονταν κυρίως ξεχωριστά: οι ψυχολόγοι επικεντρώνονταν στη μοντελοποίηση των γνωστικών διεργασιών σε ατομικό επίπεδο, ενώ ερευνητές σε κλάδους όπως η υπολογιστική κοινωνική επιστήμη και η στατιστική φυσική ανέπτυσσαν θεωρίες για το πώς οι πεποιθήσεις διαδίδονται και μεταβάλλονται μέσα στην κοινωνία.

«Αυτή η διάσπαση της έρευνας σε διαφορετικούς επιστημονικούς κλάδους περιορίζει την εξέλιξη», σημειώνει ο Jonas Dalege, πρώην μεταδιδακτορικός υπότροφος του SFI Complexity και νυν υπότροφος Marie Curie στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ.

Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου στο περιοδικό Psychological Review, ο Dalege και η επιστημονική του ομάδα παρουσιάζουν τη θεωρία των Δικτύων Πεποιθήσεων (Networks of Beliefs). Η θεωρία αυτή εξετάζει πώς οι πεποιθήσεις αλληλοεπιδρούν τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο, εστιάζοντας στην επίδραση που έχουν οι απόψεις των άλλων στη διαμόρφωση των προσωπικών αντιλήψεων.

«Ένα βασικό σημείο στο μοντέλο μας είναι ότι εστιάζει στις αντιλήψεις», εξηγεί ο Dalege. «Ποτέ δεν μπορείς να ξέρεις με βεβαιότητα τι σκέφτεται πραγματικά κάποιος. Για παράδειγμα, αν αυτοπροσδιορίζεστε ως Δημοκρατικός, ίσως υποθέσετε ότι οι φίλοι σας έχουν τις ίδιες απόψεις. Χρειάζεται, όμως, σημαντική προσπάθεια για να αλλάξουν αυτές οι αντιλήψεις».

«Η θεωρία των Δικτύων Πεποιθήσεων είναι η πρώτη που ξεχωρίζει σαφώς τις προσωπικές, κοινωνικές και εξωτερικές ασυμφωνίες», αναφέρουν οι συγγραφείς. «Για να κατανοήσουμε πότε και γιατί οι άνθρωποι αλλάζουν τις πεποιθήσεις τους, πρέπει να δούμε πώς αυτές οι ασυμφωνίες συνδυάζονται και δημιουργούν διαφορετικά κοινωνικά φαινόμενα».

Η θεωρία των Δικτύων Πεποιθήσεων βασίζεται σε τρεις βασικές παραδοχές. Η πρώτη είναι ότι οι πεποιθήσεις μπορούν να αναπαρασταθούν ως δύο αλληλεπιδρώσες κατηγορίες δικτύων: εσωτερικά και εξωτερικά. Το εσωτερικό δίκτυο αποτελείται από διάφορες συναφείς πεποιθήσεις – οι πεποιθήσεις ενός ατόμου για τα εμβόλια, για παράδειγμα, μπορεί να σχετίζονται με τις πεποιθήσεις του για την επιστήμη, την οικονομία και τη θρησκεία – καθώς και με τις κοινωνικές πεποιθήσεις. Το εξωτερικό δίκτυο περιγράφει πώς οι κοινωνικές πεποιθήσεις κάποιου σχετίζονται με τις πραγματικές πεποιθήσεις κάποιου άλλου και το αντίστροφο.

Η δεύτερη προϋπόθεση είναι ότι οι άνθρωποι θέλουν να μειώσουν την ασυμφωνία στις πεποιθήσεις τους, προσωπικά, κοινωνικά και εξωτερικά. Κάποιος μπορεί να αισθάνεται προσωπική ασυμφωνία όταν έχει δύο αντικρουόμενες πεποιθήσεις – ίσως ότι τα εμβόλια είναι αποτελεσματικά αλλά και μη ασφαλή. Η κοινωνική ασυμφωνία προκύπτει όταν οι πεποιθήσεις κάποιου έρχονται σε σύγκρουση με αυτό που νομίζει ότι πιστεύουν οι άνθρωποι γύρω του. Η εξωτερική ασυμφωνία εμφανίζεται όταν οι κοινωνικές πεποιθήσεις κάποιου – οι αντιλήψεις του για τους άλλους – δεν συγχρονίζονται με τις πραγματικές πεποιθήσεις των άλλων.

Η τρίτη προϋπόθεση είναι ότι το μέγεθος της ασυμφωνίας που αισθάνεται ένα άτομο εξαρτάται από το πόσο μεγάλη προσοχή δίνει στις ασυνέπειες των πεποιθήσεών του. Αυτό μπορεί να ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό με βάση τις προσωπικές και πολιτισμικές προτιμήσεις και ανάλογα με το εκάστοτε ζήτημα.

Ψυχολογία και στατιστική

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια αναλογία από τη στατιστική φυσική για να αναπτύξουν ένα ποσοτικό μοντέλο της νέας τους θεωρίας. «Συνδέουμε ψυχολογικές έννοιες με αυτές της στατιστικής φυσικής», εξηγεί ο Henrik Olsson, καθηγητής στο SFI, συν-συγγραφέας της μελέτης και ερευνητής στο Complexity Science Hub στην Αυστρία. «Απεικονίζουμε τη δυνητική ασυμφωνία ως ενέργεια και την προσοχή ως θερμοκρασία. Αυτό μας δίνει τη δυνατότητα να αξιοποιούμε καθιερωμένα μοντέλα της στατιστικής φυσικής για να προσομοιώσουμε τη σύνθετη δυναμική των δικτύων πεποιθήσεων».

Η εργασία αυτή επιτρέπει στους ερευνητές να μοντελοποιούν την αλληλεπίδραση των ατόμων και των πεποιθήσεών τους, περιγράφοντας πώς αυτές αλλάζουν όταν δίνουμε προσοχή σε διαφορετικά μέρη του συστήματός τους. Όπως εξηγεί η καθηγήτρια Mirta Galesic, «μερικές φορές εστιάζουμε στις εσωτερικές μας αντιφάσεις για να ευθυγραμμίσουμε τις πεποιθήσεις μας με τις αξίες μας, ενώ άλλες φορές, υπό κοινωνική πίεση, προσαρμόζουμε τις πεποιθήσεις μας για να ταιριάζουν με εκείνες των άλλων».

Το μοντέλο, το οποίο επιβεβαιώθηκε με δεδομένα από δύο εκτεταμένες έρευνες, μπορεί να εφαρμοστεί σε πραγματικά προβλήματα, όπως η αυξανόμενη κοινωνική πόλωση παγκοσμίως. «Για να κατανοήσουμε αυτού του είδους την πόλωση και να τη διαχειριστούμε αποτελεσματικά, πρέπει να δούμε πέρα από μεμονωμένες ατομικές ή κοινωνικές απαντήσεις», εξηγεί ο Dalege. “Εστιάζοντας μόνο σε μία πτυχή μπορεί να οδηγηθούμε σε στρατηγικές που, αντί να λύνουν το πρόβλημα, το επιδεινώνουν, επιφέροντας αποτελέσματα αντίθετα από αυτά που αρχικά επιδιώκονταν”.

Περισσότερες πληροφορίες, εδώ.

Πηγή: https://santafe.edu