Αναρτήθηκε σε 17 Σεπτεμβρίου, 2024 κατηγορία: Ειδήσεις | Tags: εκπαίδευση, Ιδέες, Ιστορία, τέχνη

Συντάκτης: Γιώργος Καρουζάκης

Πώς μπορούμε να εξηγήσουμε με απλά λόγια τι κάνει έναν καλλιτέχνη σπουδαίο; Αυτό το ερώτημα είναι πιο περίπλοκο απ’ ό,τι φαίνεται, καθώς μας αναγκάζει να σκεφτούμε ευρύτερα για το τι είναι τέχνη και τι σημαίνει να αναγνωρίζεις κάποιον ως καλλιτέχνη. Πάνω απ’ όλα, μας ωθεί να σκεφτούμε τι κάνει έναν καλλιτέχνη πιο σημαντικό από έναν άλλο», γράφει ο Pablo Álvarez de Toledo Müller, Διευθυντής του Τμήματος Τεχνών του Ισπανικού Πανεπιστημίου Nebrija, στην επιστημονική πλατφόρμα «The Conversation».

Είναι τελικά τέχνη η ταπεινή μπανάνα που κόλλησε με σελοτέιπ στον τοίχο της διοργάνωσης Art Basel Miami το 2019 ο Ιταλός καλλιτέχνης Μαουρίτσιο Κατελάν; Ο αρθρογράφος, γνωρίζοντας ότι η ειρωνεία, το χιούμορ και η παρωδία αποτελούν συστατικά της καλλιτεχνικής δημιουργίας—κυρίως από την εποχή των κινημάτων του Ντανταϊσμού και μετά—σχολιάζει τον σκωπτικό χαρακτήρα του έργου. Παρατηρεί ότι το έργο του Κατελάν πιθανότατα έχει σκοπό να χλευάσει την αγορά της σύγχρονης τέχνης, η οποία καθορίζει την αξία ενός έργου με βάση την τιμή του, ανεξάρτητα από το νόημά του. «Πράγματι, δύο από τα τρία κομμάτια του έργου “Comedian” που δημιούργησε ο Κατελάν πωλήθηκαν από 120.000 δολάρια το καθένα».

Η ιστορία έχει τις απαντήσεις

Πέρα από το χιούμορ, την παρωδία και τα παιχνίδια της αγοράς, κάποια στιγμή καλείται κάποιος να αποφασίσει αν μια καλλιτεχνική δημιουργία έχει μεγαλύτερη αξία από μια φάρσα ή αν ο δημιουργός της είναι καλλιτέχνης ή απλώς ένας ευέλικτος «τσαρλατάνος» που προσποιείται τον καλλιτέχνη για άλλους σκοπούς. Ο αρθρογράφος, χωρίς να αποδίδει αυτούς τους χαρακτηρισμούς στον Κατελάν, προσφεύγει στην ιστορία της τέχνης για να βρει απαντήσεις σε ανάλογα ερωτήματα και τονίζει:

“Για να απαντήσουμε στο ερώτημα τι κάνει έναν καλλιτέχνη μεγάλο, έχουμε μια αξιόπιστη πηγή που μας επιτρέπει να μάθουμε, να κατανοήσουμε και να αναγνωρίσουμε ορισμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά που μας βοηθούν σε ανάλογες περιπτώσεις”. Υπάρχουν τουλάχιστον πέντε βασικά στοιχεία από την ιστορία της τέχνης που καθιστούν έναν καλλιτέχνη σημαντικό:

1. Καινοτομία και πρωτοτυπία: Οι σημαντικοί καλλιτέχνες έχουν την ικανότητα να εισάγουν νέες ιδέες, τεχνικές ή στυλ που ανατρέπουν τον καθιερωμένο τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτή η τέχνη. Για παράδειγμα, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, διάσημος για τα έργα του “Μόνα Λίζα” και “Μυστικός Δείπνος”, ήταν καινοτόμος τόσο στην τεχνική όσο και στις ιδέες του.
2. Τεχνική δεξιότητα: Όλοι οι μεγάλοι δάσκαλοι της τέχνης χειρίζονται με αριστοτεχνικό τρόπο και ελέγχουν τα μέσα—εργαλεία, πινέλα, φωτογραφικές μηχανές κ.ο.κ.—με τα οποία παράγουν ζωγραφικά έργα, γλυπτά, φωτογραφίες ή οτιδήποτε άλλο.
3. Πολιτισμικός και ιστορικός αντίκτυπος: Το έργο ενός σπουδαίου καλλιτέχνη έχει απήχηση, είτε στην εποχή του είτε μεταγενέστερα, επηρεάζοντας βαθιά τόσο το κοινό όσο και άλλους καλλιτέχνες. Για παράδειγμα, ο Γκόγια αποτύπωσε με πρωτόγνωρο τρόπο τη φρίκη του Πολέμου της Ιβηρικής Χερσονήσου (1808-1814) σε μια σειρά χαρακτικών, απαράμιλλης συναισθηματικής έντασης και πρωτοτυπίας.
4. Άνοιγμα νέων δρόμων: Ένας σημαντικός καλλιτέχνης συχνά εμπνέει και ανοίγει δρόμους για άλλους καλλιτέχνες. Κορυφαία παραδείγματα είναι ο Βίνσεντ βαν Γκογκ, που, αν και δεν αναγνωρίστηκε κατά τη διάρκεια της ζωής του, ανέπτυξε ένα μοναδικό ύφος που έχει επηρεάσει βαθιά τη σύγχρονη τέχνη, και ο Πάμπλο Πικάσο, με την ανανεωτική, τολμηρή «γραφή» του, που λειτουργεί ως ορόσημο και πρότυπο για τις επόμενες γενιές καλλιτεχνών.
5. Σύνδεση με τον θεατή: Τα έργα ενός σπουδαίου καλλιτέχνη συχνά έχουν συναισθηματικό και εννοιολογικό βάθος που αγγίζει τους θεατές, προκαλώντας έντονα συναισθήματα και βαθύτερες νοητικές ή στοχαστικές αναζητήσεις.

Υπάρχουν, λοιπόν, κριτήρια για την αξιολόγηση της σύγχρονης τέχνης, τα οποία, παρόλο που εξελίσσονται με τον χρόνο, διατηρούν ορισμένα χαρακτηριστικά που μπορούν να μας βοηθήσουν να προσεγγίσουμε και να αξιολογήσουμε την τέχνη σε μια εποχή που μοιάζει χαοτική και συγκεχυμένη, έτοιμη να αναδείξει με ευκολία οτιδήποτε ως έργο τέχνης.

Πηγή: “The Conversation”