Αναρτήθηκε σε 9 Σεπτεμβρίου, 2025 κατηγορία: Ειδήσεις | Tags: εκπαίδευση, Επιστήμη, Ιδέες, Ιστορία

Συντάκτης: Γιώργος Καρουζάκης

Πώς διδάσκεται η Ιστορία; Για ποιους λόγους αρκετοί έφηβοι μαθητές βρίσκουν το μάθημα της Ιστορίας βαρετό ή μπερδεύονται με ονόματα, εποχές και γεγονότα; Πώς μπορούν οι εκπαιδευτικοί να ενισχύσουν το ενδιαφέρον και την ουσιαστική κατανόηση της Ιστορίας μέσα στην τάξη;

Το θέμα αυτό απασχολεί τις Ισπανίδες καθηγήτριες Διδακτικής των Κοινωνικών Επιστημών, Ilaria Bellatti από το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης και Judit Sabino-Codina από το Πανεπιστήμιο Vic της Καταλονίας, σε ένα ενδιαφέρον άρθρο τους που δημοσιεύεται στην πλατφόρμα ακαδημαϊκής δημοσιογραφίας The Conversation.

Η αδυναμία των μαθητών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης να μάθουν ή να αγαπήσουν την Ιστορία συνδέεται, σύμφωνα με τις αρθρογράφους, με την παραδοσιακή, δασκαλοκεντρική διδασκαλία, η οποία περιορίζει τη διαδικασία της μάθησης σε μια στείρα απομνημόνευση ονομάτων, γεγονότων και ημερομηνιών. Συνεπώς, οι έφηβοι αντιλαμβάνονται την Ιστορία ως μια σειρά από μεμονωμένα, ασύνδετα επεισόδια παλαιότερων εποχών που δεν έχουν σχέση με τις δικές τους ανησυχίες ή τα ενδιαφέροντά τους.

Μπορεί να αλλάξει αυτός ο τρόπος διδασκαλίας; Η έρευνα των δύο εκπαιδευτικών καταδεικνύει πόσο κρίσιμη είναι σε αυτή τη διαδικασία η κατανόηση της έννοιας του «Ιστορικού χρόνου». Αν οι μαθητές δεν κατακτήσουν, με την καθοδήγηση των εκπαιδευτικών, αυτή την έννοια, η οποία προσδίδει νόημα και περιεχόμενο στις ετερόκλητες ιστορικές περιόδους, δεν θα μπορέσουν να κατανοήσουν τη σημασία του μαθήματος της Ιστορίας.

Τι ακριβώς είναι, όμως, ο «Ιστορικός Χρόνος»; «Σε αντίθεση με τον φυσικό χρόνο (με την υλική του έννοια), ο ιστορικός χρόνος δεν οργανώνεται απαραίτητα με μια διαδοχική, γραμμική και προοδευτική μορφή: ημέρες, εβδομάδες, μήνες, έτη, από το νεότερο επεισόδιο στο παλαιότερο, από το πριν στο μετά κ.ο.κ.», γράφουν οι δύο συγγραφείς. Και επισημαίνουν: «Η χρονολογία είναι ένα χαρακτηριστικό του ιστορικού ή κοινωνικού χρόνου, αλλά δεν είναι το μόνο. Ο ιστορικός χρόνος περιλαμβάνει επίσης διαφορετικούς τρόπους κατανόησης και νοηματοδότησης της ροής του χρόνου».

Οι αρθρογράφοι τονίζουν ακόμη ότι η διάρκεια ορισμένων γεγονότων ή φαινομένων μέσα στις διαφορετικές ιστορικές περιόδους δεν είναι απαραίτητα χρονολογική, και αναφέρονται στις διαπιστώσεις του Γάλλου ιστορικού Φερνάν Μπροντέλ, ο οποίος υποστήριξε ότι οι ιστορικές διεργασίες μπορούν να ταξινομηθούν ως μακροχρόνιες, μεσοπρόθεσμες ή βραχυπρόθεσμες.

«Οι πόλεμοι και οι πολιτικές αλλαγές –όπως η Γαλλική Επανάσταση ή η εποχή του Θατσερισμού– είναι αναμφίβολα βραχυπρόθεσμες. Άλλες αλλαγές είναι μεσοπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες, όπως είναι για παράδειγμα, η σταδιακή μεταμόρφωση των κοινωνικών κινημάτων της εργατικής τάξης σε οργανωμένο εργατικό κίνημα», σημειώνουν. Και προσθέτουν: «Η ιστορία των θρησκειών ή των ιδεών –καθώς και οι πολιτικές ιδέες όπως ο εθνικισμός, ο ολοκληρωτισμός και ο λαϊκισμός– μπορεί να εκτείνονται σε πολύ μεγάλες χρονικές περιόδους που υπερβαίνουν τις διαιρέσεις που επιβάλλουν οι ιστορικές περίοδοι. Αυτά τα φαινόμενα μπορούν να διατρέξουν πολλές εποχές, αν και με χαρακτηριστικά και στοιχεία μοναδικά για τις περιστάσεις στις οποίες εμφανίζονται, συνεχίζονται και μεταμορφώνονται».

Η επιτυχία στη διδασκαλία της Ιστορίας, σύμφωνα με το άρθρο, συνδέεται συνεπώς στενά με την ανάπτυξη των «χρονικών δεξιοτήτων» των μαθητών. Πρόκειται για την ικανότητά τους να κατανοούν τις πολλαπλές διαστάσεις του ιστορικού χρόνου. Αντί για μια προσέγγιση που εστιάζει σε στοιχεία και ημερομηνίες, μια διδασκαλία που αξιοποιεί δεξιότητες όπως η χρονολόγηση, η διαδοχή, η ανάλυση της συνέχειας και της αλλαγής, προάγει μια πιο ουσιαστική μάθηση. Ενθαρρύνει τους μαθητές να «παίζουν» με χρονικά άλματα, να σκέφτονται κριτικά, να αξιολογούν τα γεγονότα και να αποφεύγουν μια «παροντοκεντρική» οπτική – δηλαδή, την τάση να κρίνουν το παρελθόν αποκλειστικά με τα μέτρα και τις αξίες του σήμερα. Όταν η Ιστορία διδάσκεται με έμφαση στις σχέσεις μεταξύ των γεγονότων, στη διάρκειά τους και στις αλλαγές που επιφέρουν, τότε γίνεται ένα αναλυτικό και στοχαστικό μάθημα.

Η Ιστορία είναι αυτή που, σύμφωνα με τις αρθρογράφους, μας καθοδηγεί και μας τοποθετεί ως άτομα μέσα στις κοινότητές μας και στην κοινωνία, καθιστώντας μας υπεύθυνους και ενεργούς πολίτες. Η μελέτη του ιστορικού χρόνου μάς επιτρέπει να καταλάβουμε ότι ο κόσμος υπήρχε ήδη όταν γεννηθήκαμε και μας προσκαλεί να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις του παρόντος, για να διαμορφώσουμε το μέλλον. Όπως εύστοχα αναφέρουν, η γνώση της Ιστορίας μάς δίνει «τις ρίζες για να πετάξουμε» και να αφήσουμε το δικό μας αποτύπωμα στο μέλλον.

Πηγή: The Conversation