Αναρτήθηκε σε 1 Σεπτεμβρίου, 2025 κατηγορία: Ειδήσεις | Tags: εκπαίδευση, Επιστήμη, Έρευνα, Ιδέες

Συντάκτης: Γιώργος Καρουζάκης

Μπορεί ένας σύντομος μεσημεριανός ύπνος να ενισχύσει τη φαντασία και να αφυπνίσει τη δημιουργική σκέψη; Η πεποίθηση αυτή, διαδεδομένη στον χώρο της επιστήμης και της τέχνης, συνδέεται με έναν γνωστό θρύλο, σύμφωνα με τον οποίο ο εφευρέτης Τόμας Έντισον και ο ζωγράφος Σαλβαντόρ Νταλί ακολουθούσαν το εξής τελετουργικό: αποκοιμούνταν κρατώντας ένα μικρό αντικείμενο στα χέρια τους, το οποίο, καθώς οι μύες τους χαλάρωναν, έπεφτε στο πάτωμα. Ο ήχος τούς ξυπνούσε, και τότε, όπως λέγεται, βρίσκονταν σε μια κατάσταση έμπνευσης, γεμάτοι με τις πιο πρωτότυπες ιδέες.

Στο επιστημονικό περιοδικό Pour la Science, ο αρθρογράφος Simon Vionnet αναφέρεται στην έρευνα της Anika Löwe και της ομάδας της από το Ινστιτούτο Max-Planck στη Γερμανία, που αποφάσισαν να διερευνήσουν επιστημονικά το φαινόμενο. Όπως γράφει, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι «η αύξηση της δημιουργικότητας δεν σχετίζεται τόσο με τη διάρκεια της σιέστας, όσο με την ποιότητα του ύπνου που επιτυγχάνεται». Τα αποτελέσματα της έρευνάς τους, που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Plos Biology στις 26 Ιουνίου, επιβεβαιώνουν ότι όσο πιο βαθύς είναι ο ύπνος, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες για έμπνευση και πρωτότυπες ιδέες.

Στην έρευνα συμμετείχαν 90 εθελοντές, οι οποίοι κλήθηκαν να λύσουν ένα πρόβλημα λογικής (να προσδιορίσουν την κατεύθυνση κίνησης της πλειονότητας των χρωματιστών κουκκίδων σε μια οθόνη) σε δύο γύρους, με ένα εικοσάλεπτο διάλειμμα για ύπνο. Οι επιστήμονες κατέγραψαν την εγκεφαλική τους δραστηριότητα με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα και διαπίστωσαν ότι οι συμμετέχοντες που είχαν φτάσει στη φάση του ελαφρού ύπνου είχαν σημαντικά αυξημένες πιθανότητες να έχουν μια στιγμή δημιουργικής έκλαμψης και να επιλύσουν το πρόβλημα.

Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά: το 85% όσων αποκοιμήθηκαν ελαφρά βρήκε τη λύση, έναντι μόλις 55% των εθελοντών που παρέμειναν ξύπνιοι και 64% εκείνων που έμειναν στο στάδιο της υπνηλίας. Όπως τονίζει η Löwe, «όσο πιο βαθύς είναι ο ύπνος στη διάρκεια μιας σιέστας, τόσο μεγαλύτερη φαίνεται να είναι η ώθηση στη δημιουργικότητα».

Παρά τα ενθαρρυντικά στοιχεία, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι οι υποκείμενοι μηχανισμοί του φαινομένου παραμένουν αδιευκρίνιστοι. Η ομάδα του Max-Planck σκοπεύει να μελετήσει σε βάθος τη σχέση ανάμεσα στη δραστηριότητα του εγκεφάλου κατά την εργασία και εκείνη κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Μέχρι τότε, όπως σχολιάζει ο Simon Vionnet, είναι ήδη γνωστό ότι απλές, μη απαιτητικές εργασίες, όπως το νοικοκυριό, μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης για την έμπνευση, επιτρέποντας στο μυαλό να κάνει δημιουργικές συνδέσεις εκεί όπου η συνειδητή σκέψη αδυνατεί.

Πηγή: Άρθρο του γαλλικού περιοδικού “Pour la Science”. Μελέτη: Löwe, A., et al. (2024). “Sleep onset and the aerodynamics of an idea”. PLOS Biology.