Η ομάδα ΘΑΛΗΣ + ΦΙΛΟΙ διοργάνωσε στις αρχές Ιουλίου το τριήμερο Εργαστήριο Ιδεών, «Ιστορίες Αγνώστων – Θεσσαλονίκη 2025», σε συνεργασία με το Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας στη Θεσσαλονίκη.
Το εργαστήριο διεξήχθη την Παρασκευή 4, το Σάββατο 5 και την Κυριακή 6 Ιουλίου 2025 στις αίθουσες του Πανεπιστημίου Μακεδονίας στην πόλη της Θεσσαλονίκης.
Μια γόνιμη συνάντηση ιδεών
Το τριήμερο αποτέλεσε μια γόνιμη συνάντηση που συνδύασε διαλέξεις, πρωτότυπα εργαστήρια και βιβλιοπροτάσεις.
Κατά τη διάρκεια του Εργαστηρίου, οι διαλέξεις ανέπτυξαν με πρωτότυπο και στοχαστικό πνεύμα διαφορετικές όψεις της επιστημονικής σκέψης. Οι συμμετέχοντες περιηγήθηκαν στις σχέσεις μεταξύ θεωρητικών και θετικών επιστημών, διερεύνησαν τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης στη δημιουργική γραφή και την επιστήμη, προσέγγισαν τις διαδρομές όπου τα μαθηματικά συναντούν την τέχνη και τη λογοτεχνία, και εξέτασαν τη δυναμική αλληλεπίδραση επιστήμης, τέχνης και μουσικής.
Τα εργαστήρια του προγράμματος σχεδιάστηκαν για να ενεργοποιήσουν τη δημιουργική σκέψη, διερευνώντας με καινοτόμους τρόπους τη μετάβαση από το παραδοσιακό παραμύθι στην ψηφιακή αφήγηση, τη συγγραφή ιστοριών εμπνευσμένων από την επιστήμη, τη σύνδεση του θεάτρου με τα μαθηματικά και τις γεωμετρικές αρχές που διέπουν τη ζωγραφική τέχνη. Οι βιβλιοπροτάσεις παρουσίασαν επιλεγμένα βιβλία, σύγχρονα και κλασικά, προσφέροντας ερεθίσματα για συζήτηση και ενισχύοντας τον διάλογο.
Στόχος του Εργαστηρίου ήταν να αναδειχθούν, μέσα από τις διαλέξεις και τις δράσεις του, οι δεσμοί και οι συσχετισμοί που υπάρχουν ανάμεσα στις θετικές και στις ανθρωπιστικές επιστήμες, την τεχνολογία, καθώς και σε άλλες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης.
ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΙ ΒΙΝΤΕΟΣΚΟΠΗΜΕΝΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ
Παρακάτω μπορείτε να παρακολουθήσετε τις βιντεοσκοπημένες ομιλίες και τις βιβλιοπροτάσεις της εκδήλωσης.
Παρασκευή, 4 Ιουλίου 2025
Έναρξη Τριημέρου & Διάλεξη
Εισαγωγικές ομιλίες & Διάλεξη του Βασίλη Βαρβαρέσου: «Η μουσική είναι Μαθηματικά; Αλήθειες και Μύθοι γύρω από μία κοινοτοπία»
Η πρώτη ημέρα του τριημέρου ξεκίνησε με τους χαιρετισμούς των διοργανωτών, οι οποίοι καλωσόρισαν το κοινό και παρουσίασαν τους στόχους του Εργαστηρίου Ιδεών. Αμέσως μετά, ακολούθησε η εναρκτήρια διάλεξη από τον μουσικό Βασίλη Βαρβαρέσο.
Στην ομιλία του, επιχειρήθηκε η αποδόμηση και η επαναπροσέγγιση της de facto παραδοχής ότι η Μουσική και τα Μαθηματικά σχετίζονται άρρηκτα. Η συζήτηση τοποθέτησε τη σχέση αυτή στο ιστορικό και εννοιολογικό της πλαίσιο, εξετάζοντας τι σηματοδοτεί στην Ιστορία της Δυτικής Μουσικής αυτό το πάντρεμα και αν τελικά αυτή η σύνδεση όντως ισχύει και σε ποιο βαθμό.
Ο Βασίλης Βαρβαρέσος θεωρείται ως ένας από τους πιο συναρπαστικούς ερμηνευτές της γενιάς του. Νικητής του διαγωνισμού της Young Concert Artists σε ηλικία 14 ετών, κάνει το ντεμπούτο του ως ρεσιταλίστ και ως σολίστ με ορχήστρα σε κάποιες από τις σημαντικότερες αίθουσες της Αμερικής και της Ευρώπης: Carnegie Hall, Avery Fisher Hall, Kennedy Center, 92nd Street Y αλλά και στη Musikverein της Βιέννης, Tonhalle της Ζυρίχης, Konzerthaus του Βερολίνου, Concertgebouw του Άμστερνταμ και Salle Gaveau του Παρισιού. Στη διάρκεια της καριέρας του συνεργάζεται με προσωπικότητες όπως Christoph Eschenbach, Pinchas Zuckerman, Maria Joao Pires, Λεωνίδας Καβάκος, Δημήτρης Τηλιακός, Γιώργος Δεμερτζής, και Νόε Ινουί. Οι δισκογραφικές του δουλειές έχουν αποσπάσει διθυραμβικές κριτικές, με τη Figaro να δίνει 5 αστέρια στον πρώτο προσωπικό του δίσκο στο Παρίσι. Συμπράττει με όλες τις μεγάλες ελληνικές ορχήστρες, και εμφανίζεται σταθερά στα μεγάλα Φεστιβάλ της χώρας. Η φετινή του σεζόν περιλαμβάνει εμφανίσεις στο φεστιβάλ Piano a Sainte Ursanne, στο Chania Chamber Music Festival καθώς και τη σύμπραξή του με τις ορχήστρες του Dessau και την Orchestre de Chambre de Zurich. Είναι απόφοιτος της Σχολής Juilliard της Νέας Υόρκης καθώς και του CNSM του Παρισιού. Από το 2021 είναι καθηγητής πιάνου στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης.
Βιβλιοπροτάσεις
Η μαθηματικός και συγγραφέας Κατερίνα Καλφοπούλου προτείνει το βιβλίο: Όταν παύουμε να καταλαβαίνουμε τον κόσμο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ
Ο μαθηματικός. συγγραφέας, τ. σχολικός σύμβουλος Γιάννης Θωμαΐδης προτείνει το βιβλίο: Πίσω από το πέπλο του Τεύκρου Μιχαηλίδη
Η μαθηματικός Άννα Γαβριήλ προτείνει το βιβλίο: Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν της Μπέτι Σμιθ
Η Αγγελική Φατίση, συντονίστρια λεσχών ανάγνωσης Περιφερειακής Βιβλιοθήκης Χαριλάου, προτείνει το βιβλίο: Γένεσις του Βαγγέλη Μπέκα
Σάββατο, 5 Ιουλίου 2025
Διαλέξεις
Ανδρέας Λύκος | «Από τη γραμμή στην τέταρτη διάσταση: όταν τα μαθηματικά ζωγραφίζουν τον χώρο»
Σε αυτή την ομιλία πραγματοποιήθηκε ένα ταξίδι στον χώρο και τον χρόνο με οδηγό τα μαθηματικά και τον χρωστήρα της τέχνης. Ξεκινώντας από πίνακες πριν την ανακάλυψη της προοπτικής, η διαδρομή πέρασε στην Αναγέννηση και έφτασε στη σύγχρονη τέχνη. Μέσα από έργα των Νταλί, Πικάσο, Ντυσάν, Έσερ κ.ά., εξερευνήθηκε ο τρόπος που οι καλλιτέχνες οραματίστηκαν την τέταρτη διάσταση, τον χρόνο και το άπειρο.
Ο Ανδρέας Λύκος γεννήθηκε στην Κομοτηνή το 1975. Σπούδασε Μαθηματικά και πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στη Στατιστική. Εργάζεται στο 3ο Πειραματικό ΓΕΛ Κομοτηνής. Κάθε χρόνο συντονίζει και σχολικούς ομίλους και πολιτιστικά προγράμματα που έχουν ως κύριο αντικείμενο την αναζήτηση της συνάφειας των μαθηματικών με τη λογοτεχνία, τις τέχνες και την ιστορία. Σχετικές του εργασίες έχουν παρουσιαστεί σε συνέδρια και ημερίδες. Έχει γράψει τη νουβέλα Αναμνήσεις Συμμετρίας, τα αστυνομικά μυθιστορήματα Το πιστόλι του Νεύτωνα και Ματωμένο χειρόγραφο, καθώς και μια σειρά διηγημάτων που περιέχονται στο βιβλίο Ιστορίες στο π και φ. Το διήγημά του «Αριθμητικές φιλοδοξίες» περιέχεται στον συλλογικό τόμο Μάνη νουάρ. Είναι μέλος της Ελληνικής Λέσχης Συγγραφέων Αστυνομικής Λογοτεχνίας (ΕΛΣΑΛ) και της ομάδας ΘΑΛΗΣ + ΦΙΛΟΙ.
Τεύκρος Μιχαηλίδης | «Μια ωραία ατμόσφαιρα: διαμάχες γύρω από τα μαθηματικά»
Συχνά η πορεία των μαθηματικών συνταράχτηκε από διενέξεις που ξεπέρασαν τα όρια της ακαδημαϊκής ευπρέπειας, είτε λόγω προσωπικών φιλοδοξιών είτε λόγω ουσιαστικών διαφωνιών γύρω από τη φύση της μαθηματικής επιστήμης. Στην ομιλία αυτή περιγράφηκαν μερικές από αυτές τις σημαντικές διαμάχες, εξηγώντας το πραγματικό τους αντικείμενο αλλά και το μερίδιο ευθύνης των πρωταγωνιστών.
Ο Τεύκρος Μιχαηλίδης γεννήθηκε το 1954 στην Αθήνα και κατάγεται από την Κύπρο. Είναι διδάκτωρ των μαθηματικών του Πανεπιστημίου Pierre et Marie Curie. Από το 1981 έως το 2022 δίδαξε μαθηματικά στη μέση εκπαίδευση. Έχει δημοσιεύσει άρθρα και μελέτες σχετικά με τη διδακτική των μαθηματικών, την εισαγωγή της πληροφορικής στην εκπαίδευση και τη χρήση της αφήγησης και της ιστορίας στη διδασκαλία των μαθηματικών. Έχει κατά καιρούς συνεργαστεί με τις εφημερίδες Τα Νέα, Ελευθεροτυπία, Ελεύθερος Τύπος και Καθημερινή. Έχει μεταφράσει από τα αγγλικά και τα γαλλικά 52 βιβλία, λογοτεχνικά και επιστημονικά, σχετικά με τα μαθηματικά και την ιστορία των επιστημών. Έχει γράψει έντεκα μυθιστορήματα «Μαθηματικής Λογοτεχνίας» και με διηγήματά του συμμετέχει σε δεκατρείς συλλογικούς τόμους. Το 2006 η γαλλική κυβέρνηση του απένειμε τον τίτλο τού Chevalier dans l’ Ordre des Palmes Academiques. Είναι ιδρυτικό μέλος της ομάδας ΘΑΛΗΣ + ΦΙΛΟΙ και της Ελληνικής Λέσχης Συγγραφέων Αστυνομικής Λογοτεχνίας.
Ευστράτιος Γαλλόπουλος | «To Chat or not to chat? Μήτρες, γραφήματα και εργοδική λογοτεχνία για μικρούς και μεγάλους»
Η ομιλία αναφέρθηκε στην «εργοδική» λογοτεχνία στην εποχή του ChatGPT, και έδειξε πώς αυτή, τα μαθηματικά και η υπολογιστική δημιουργούν ευκαιρίες για διασκεδαστικές αφηγήσεις. Παρουσιάστηκαν παραδείγματα από δημιουργούς όπως ο Ευγένιος Τριβιζάς, οι ιδρυτές της Google και ο Κενώ, ενώ αναπτύχθηκαν προβληματισμοί για τις παιγνιώδεις αυτές ενασχολήσεις.
Ο Ευστράτιος Γαλλόπουλος είναι Αντιπρόεδρος και από το 1996 Καθηγητής στο Τμήμα Η/Υ και Πληροφορικής του Πανεπιστημίου Πατρών, ενώ κατά το διάστημα 2017-2022 υπήρξε Πρόεδρος του τμήματος. Κατέχει διδακτορικό στην Επιστήμη των Υπολογιστών από το University of Illinois (UIUC) και πτυχίο Μαθηματικών από το ImperialCollege. Διετέλεσε ερευνητής στο Center for Supercomputing for R&D του UIUC, συνέβαλε στην ανάπτυξη δύο πρωτοποριακών παράλληλων συστημάτων, του Massively Parallel Processor (στη NASA) και του Cedar (στο UIUC) και έχει διδάξει στα UC Santa Barbara, UIUC, Purdue, Rennes και Padova. Η έρευνα και οι δημοσιεύσεις του αφορούν τις περιοχές της παράλληλης επεξεργασίας και του επιστημονικού υπολογισμού υψηλής επίδοσης με έμφαση στην υπολογιστική μητρών και σχετικές εφαρμογές.
Νικόλαος Σαμαράς | «Ο Συγγραφέας, η ΤΝ και το Παιχνίδι της Μίμησης: Ποιος κρατάει την πένα;»
Στην ομιλία παρουσιάστηκε η συνάντηση της ανθρώπινης δημιουργικότητας με την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) στη λογοτεχνική γραφή. Ξεκινώντας από το Παιχνίδι της Μίμησης του Alan Turing, εξετάστηκε το ερώτημα αν ένας υπολογιστής μπορεί να «γράψει» και να «δημιουργήσει». Προτάθηκε ένα πρακτικό πλαίσιο για το πώς ένας συγγραφέας μπορεί να αξιοποιήσει την ΤΝ ως εργαλείο πλοκής, ύφους και δημιουργικής έκπληξης.
Ο Νικόλαος Σαμαράς είναι Καθηγητής στο Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Από τον Απρίλιο του 2016 υπηρετεί ως Διευθυντής του θεσμοθετημένου εργαστηρίου με τίτλο «Εργαστήριο Υπολογιστικών Μεθοδολογιών & Επιχειρησιακής Έρευνας – CMOR Lab (http://cmor.uom.gr/)» στο Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής. Τα ερευνητικά ενδιαφέροντά του είναι η σύνδεση της Επιστήμης των Υπολογιστών με την Επιχειρησιακή Έρευνα και τη Μηχανική Μάθηση. Συγκεκριμένα, έχει ασχοληθεί ερευνητικά με: (i) Γραμμική/Μη γραμμική βελτιστοποίηση, (ii) Δικτυακή βελτιστοποίηση, (iii) Επιστημονικούς Υπολογισμούς και (iv) Μηχανική Μάθηση. Έχει δημοσιεύσει περισσότερες από 45 εργασίες σε διεθνή περιοδικά, περισσότερες από 100 εργασίες σε εθνικά και διεθνή συνέδρια. Τέλος, έχει συγγράψει 5 βιβλία (2 στα Αγγλικά και 3 στα Ελληνικά). Συμμετείχε σε περισσότερα από 20 Ευρωπαϊκά και Εθνικά Ερευνητικά Προγράμματα εκ των οποίων στα 7 υπήρξε Επιστημονικός Υπεύθυνος.
Βιβλιοπροτάσεις
Ο μουσικός και εκπαιδευτικός Δημήτρης Ιωάννου προτείνει το βιβλίο: Η φωνή στα χέρια της της Ντορίνας Παπαλιού
Η φιλόλογος και συγγραφέας Μαρία Λυκάρτση προτείνει το βιβλίο: Ο Κοσμοναύτης του Σπύρου Γιαννακόπουλου
H φιλόλογος Φιλοθέη Κολίτση προτείνει το βιβλίο : “1984″ του Τζορτζ Όργουελ
Κυριακή, 6 Ιουλίου 2025
Διαλέξεις
Θοδωρής Πιερράτος | «Επιστήμη και τέχνη: δύο ξένοι στην ίδια πόλη;»
Ο Πωλ Ντιράκ θεωρούσε την επιστήμη και την τέχνη αντίθετους πόλους, ενώ ο Αϊνστάιν έβλεπε το μυστήριο ως την κοινή τους κινητήρια δύναμη. Η ομιλία διερεύνησε τα κοινά χαρακτηριστικά που μοιράζονται η επιστήμη και η τέχνη, πώς αυτά εμφανίζονται στη μυθοπλασία και πώς μπορούν να αξιοποιηθούν στη διδασκαλία για να αναδειχθεί ο κοινός τους τόπος.
Ο Θοδωρής Πιερράτος έχει σπουδάσει Φυσική στο Τμήμα Φυσικής του Α.Π.Θ., απέκτησε Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Ειδίκευσης στη Φυσική από το Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης και διδακτορικό δίπλωμα στη Διδακτική της Φυσικής από το Τμήμα Φυσικής του Α.Π.Θ. Είναι εκπαιδευτικός στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση και από το 2012 είναι Υπεύθυνος του Ε.Κ.Φ.Ε. Ευόσμου. Έχει γράψει το εφηβικό μυθιστόρημα Καταραμένη Φυσική. Το κυνήγι των μυστικών του Σύμπαντος που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πηγή, καθώς και το βιβλίο Οδηγός Διδασκαλίας των Φυσικών Επιστημών με πειράματα που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΡΟΠΗ. Έχει μεταφράσει από τα αγγλικά το βιβλίο Μαύρο Σύννεφο του Φρεντ Χόιλ που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΡΟΠΗ.
Τα Εργαστήρια του Τριημέρου
Σημείωση: Τα εργαστήρια αποτέλεσαν σημαντικό μέρος της διοργάνωσης, προσφέροντας βιωματικές και διαδραστικές εμπειρίες στους συμμετέχοντες. Ωστόσο, δεν βιντεοσκοπήθηκαν.
Κατερίνα Καλφοπούλου, μαθηματικός, συγγραφέας | «Από την ‘παραδοσιακή δραστηριότητα’ στην ψηφιακή αφήγηση: μια σχέση…αγάπης»: Το εργαστήριο έδειξε πώς μια ‘παραδοσιακή δραστηριότητα’ μπορεί να μετασχηματιστεί μέσω εργαλείων ψηφιακής αφήγησης, συνδυάζοντας το γνωστικό αντικείμενο με την τεχνολογία για την καλλιέργεια ψηφιακών δεξιοτήτων.
Τεύκρος Μιχαηλίδης, μαθηματικός, συγγραφέας – «Γράψε κι εσύ μια μαθηματική ιστορία: εργαστήριο δημιουργικής γραφής»: Οι συμμετέχοντες, σε μικρές ομάδες, σχεδίασαν τον σκελετό μιας ιστορίας που συνδέεται με ένα μαθηματικό θέμα, χωρίς να απαιτούνται εξειδικευμένες γνώσεις.
Χριστίνα Ζουρνά, μαθηματικός – «TiM^2 Θέατρο και Μαθηματικά: ένα Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Erasmus που όλοι περιμέναμε!»: Διερευνήθηκαν βιωματικές τεχνικές διδασκαλίας των μαθηματικών, που μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα στην τάξη, με στόχο την ανάπτυξη της φαντασίας και της δημιουργικότητας.
Νίκος Τερψιάδης, μαθηματικός – «Οι γεωμετρίες της ζωγραφικής»: Συζητήθηκαν οι γεωμετρίες που χρησιμοποιήθηκαν από ζωγράφους και καλλιτεχνικά ρεύματα, ερμηνεύοντας τον ρόλο τους στην κατανόηση και την πρόσληψη των έργων τέχνης.
