Αναρτήθηκε σε 19 Μαΐου, 2025 κατηγορία: Ειδήσεις | Tags: Βιβλίο, εκπαίδευση, Επιστήμη, Ιδέες, Λογοτεχνία

Συντάκτης: Γιώργος Καρουζάκης

Στο κλασικό μυθιστόρημα του Lewis Carroll, Μέσα από τον Καθρέφτη, η Αλίκη, μετά τις περιπέτειές της στη Χώρα των Θαυμάτων, εισέρχεται σε έναν κατοπτρικό κόσμο. Εκεί, ανακαλύπτει μια ανεστραμμένη πραγματικότητα, όπου τα πάντα λειτουργούν αντίστροφα: τα βιβλία είναι γραμμένα ανάποδα, και οι άνθρωποι βιώνουν τον χρόνο με έναν παράδοξο τρόπο. Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά ο Zack Savitsky στο άρθρο του «How the Universe Differs From Its Mirror Image», που δημοσιεύεται στο Quanta Magazine, οι κάτοικοι αυτού του κόσμου «ζούσαν ανάποδα, κινούμενοι σε ένα περιβάλλον όπου τα αποτελέσματα προηγούνταν των αιτιών τους». Αυτή η περιγραφή παραπέμπει στην επιστημονική έννοια της χειρομορφίας (chirality). Για να γίνει περισσότερο κατανοητή αυτή η ιδέα, ο Savitsky εξηγεί: «Φανταστείτε την Αλίκη να προσπαθεί να ανταλλάξει μια χειραψία με το είδωλό της. Ένα δεξί χέρι στον κατοπτρικό κόσμο μετατρέπεται σε αριστερό, καθιστώντας αδύνατη την τέλεια ευθυγράμμισή τους».

Η εμπειρία της Αλίκης δεν συνιστά απλώς ένα λογοτεχνικό εύρημα. Αντανακλά μια θεμελιώδη αλήθεια και για το σύμπαν μας: τα αντικείμενα και τα φαινόμενα δεν παραμένουν αναγκαστικά ίδια στην κατοπτρική τους εκδοχή. Αυτή η ασυμμετρία δεν περιορίζεται μόνο στην εμφάνιση των γνώριμων αντικειμένων. Είναι ιδιαίτερα κρίσιμη όσον αφορά τη συμπεριφορά των μορίων και των στοιχειωδών σωματιδίων, η οποία συχνά εξαρτάται από το εάν αλληλεπιδρούμε με την αρχική ή με την κατοπτρική τους εκδοχή.

Το γάλα του καθρέφτη και η χημεία της ζωής

Στην αρχή του βιβλίου, η Αλίκη απειλεί τη γάτα της, λέγοντάς της ότι σκέφτεται να τη σπρώξει στην άλλη πλευρά του καθρέφτη. Αναρωτιέται όμως εάν θα υπήρχε διαθέσιμο γάλα εκεί, και αν αυτό το «κατοπτρικό γάλα» θα ήταν ωφέλιμο για την υγεία της. Αυτή η παιδική διαίσθηση της Αλίκης αγγίζει ένα σημαντικό επιστημονικό ζήτημα. Ήδη την εποχή συγγραφής του μυθιστορήματος, ήταν γνωστή μια πρωτοποριακή ανακάλυψη του Louis Pasteur: πολλά μόρια εμφανίζουν χειρομορφία, δηλαδή υπάρχουν σε δύο κατοπτρικές μορφές, οι οποίες, παρότι χημικά πανομοιότυπες ως προς τη σύσταση, μπορούν να επιδεικνύουν διακριτές βιοχημικές λειτουργίες.

«Η λακτόζη, το σάκχαρο που βρίσκεται στο γάλα, είναι χειρόμορφη», σημειώνει ο αρθρογράφος. Και εξηγεί: «Ενώ μπορεί να συντεθεί και η μία και η άλλη εκδοχή, τα σάκχαρα που παράγονται και καταναλώνονται από τους ζωντανούς οργανισμούς είναι πάντα τα δεξιόστροφα. Στην πραγματικότητα, η ζωή όπως την ξέρουμε χρησιμοποιεί μόνο δεξιόστροφα σάκχαρα – γι’ αυτό και η γενετική σκάλα του DNA στρίβει πάντα προς τα δεξιά. Η ρίζα αυτής της συμπεριφοράς παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια για την προέλευση της ζωής». Συνεπώς, η γάτα της Αλίκης δεν θα μπορούσε να χωνέψει το «γάλα του καθρέφτη» (με L-λακτόζη). Ακόμη χειρότερα, οι «κατοπτρικοί» μικροοργανισμοί θα ήταν επικίνδυνοι για την υγεία της, καθώς οι άμυνες του οργανισμού της γάτας δεν θα τους αναγνώριζαν.

Η εργασία του Παστέρ σχετικά με τη μοριακή χειρομορφία βασίστηκε στην προηγούμενη ανακάλυψη του Augustin-Jean Fresnel (1822), ο οποίος συνειδητοποίησε ότι διαφορετικά πρίσματα χαλαζία μπορούσαν να περιστρέφουν το ηλεκτρικό πεδίο του φωτός είτε δεξιόστροφα είτε αριστερόστροφα. Σήμερα, οι φυσικοί θεωρούν τη χειρομορφία θεμελιώδη ιδιότητα όλων των στοιχειωδών σωματιδίων, όπως ακριβώς το φορτίο ή τη μάζα. Σχεδόν κάθε στοιχειώδες σωματίδιο έχει ένα «είδωλο» του στον καθρέφτη. Συνεπώς, ο παράδοξος λογοτεχνικός κόσμος στον οποίο η Αλίκη περιπλανιέται δεν είναι τελικά τόσο πλασματικός όσο μοιάζει. Περιγράφει, έστω με έναν διαισθητικό, λογοτεχνικό τρόπο, μια κρυμμένη και λιγότερο ορατή όψη της πραγματικότητας.

Πηγή:Quanta Magazine