Αναρτήθηκε σε 3 Απριλίου, 2025 κατηγορία: Ειδήσεις | Tags: εκπαίδευση, Επιστήμη, Ιδέες, Τεχνολογία

Συντάκτης: Γιώργος Καρουζάκης

Η πεποίθηση ότι η αλόγιστη χρήση των ψηφιακών μέσων καταστρέφει την ψυχική υγεία των εφήβων διχάζει την επιστημονική κοινότητα, η οποία αναζητά περισσότερο αξιόπιστα στοιχεία για να στοιχειοθετήσει τις δημοσιογραφικές απόψεις που κατακλύζουν τον τελευταίο καιρό τα Μέσα Ενημέρωσης.

Με αφορμή τη δημόσια συζήτηση που έχει πυροδοτήσει η επιτυχία της τηλεοπτικής σειράς Adolescence και η κυκλοφορία του βιβλίου-μπεστ σέλερ The Anxious Generation του κοινωνικού ψυχολόγου Jonathan Haidt, δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό Nature άρθρο που παρουσιάζει ευρήματα από πρόσφατες έρευνες, τα οποία περιλαμβάνονται στο εγχειρίδιο ανοιχτής πρόσβασης The Handbook of Children and Screens.

Το εγχειρίδιο περικλείει σε 87 κεφάλαια τα συμπεράσματα περισσότερων από 400 ειδικών που μελέτησαν τις επιπτώσεις των ψηφιακών μέσων στην ψυχική υγεία των εφήβων. Παρά τις χιλιάδες μελέτες, οι επιστήμονες εξακολουθούν να διαφωνούν έντονα σχετικά με το αν τα έξυπνα τηλέφωνα και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν βασική αιτία των προβλημάτων ψυχικής υγείας στους εφήβους. Η συζήτηση παραμένει ανοιχτή.

Μεθοδολογικά προβλήματα

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι τα προβλήματα ψυχικής υγείας, που συχνά εκδηλώνονται στην εφηβεία, έχουν σύνθετες αιτίες. Επηρεάζονται από βιολογικούς παράγοντες (π.χ. γονίδια), το οικογενειακό περιβάλλον, τις φιλίες και άλλες προσωπικές εμπειρίες. Η τεχνολογία φαίνεται να παίζει κάποιον ρόλο, αλλά το μέγεθος και η φύση αυτής της επίδρασης – θετική, αρνητική, συνδυαστική ή αμελητέα – εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: το προσωπικό υπόβαθρο κάθε εφήβου, τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης που χρησιμοποιεί και το περιεχόμενο στο οποίο εκτίθεται.

Οι έφηβοι, άλλωστε, δεν αντιδρούν όλοι με τον ίδιο τρόπο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Επιστημονική έρευνα του 2023 ανέδειξε στοιχεία που συσχετίζουν την έκθεση σε περιεχόμενο αυτοτραυματισμού στο διαδίκτυο με την εκδήλωση επιβλαβών συμπεριφορών. Ωστόσο, ειδικοί της ψυχικής υγείας τονίζουν ότι σε άλλες περιπτώσεις νέοι που σκέφτονταν να αυτοτραυματιστούν βρήκαν ουσιαστική στήριξη μέσα από διαδικτυακές κοινότητες.

Οι περισσότερες έρευνες που μελετούν τη σχέση της τεχνολογίας με την ψυχική υγεία των εφήβων συλλέγουν δεδομένα από μεγάλες ομάδες ατόμων. Σύμφωνα με την ανάλυση 25 σχετικών επιστημονικών μελετών (2019–2021), η σύνδεση της χρήσης των κοινωνικών δικτύων με την ψυχική υγεία των εφήβων είναι ασθενής ή ασυνεπής, αν και ορισμένες έρευνες θεωρούν τη συσχέτιση σοβαρή και δυνητικά βλαβερή.

Ένας από τους λόγους για τους οποίους οι μελέτες καταλήγουν σε διαφορετικά συμπεράσματα είναι τα σημαντικά μεθοδολογικά τους προβλήματα. Συχνά αρκούνται στις αφηγήσεις των εφήβων για να μάθουν τον χρόνο παραμονής τους στις ψηφιακές οθόνες, δεδομένα που δεν είναι πάντα αξιόπιστα. Επιπλέον, τέτοιες έρευνες σπάνια κάνουν διάκριση ανάμεσα στις διαφορετικές δραστηριότητες που περιλαμβάνει η χρήση μιας ψηφιακής οθόνης (από την παρακολούθηση σύντομων βίντεο στο TikTok έως τη μελέτη ενός σχολικού μαθήματος). Συνεπώς, η συγκέντρωση αυτών των δραστηριοτήτων σε έναν ενιαίο δείκτη «χρήσης οθόνης» δυσχεραίνει την εξαγωγή αξιόπιστων συμπερασμάτων. Οι επιστήμονες χρειάζονται πρόσβαση σε καλύτερα και πιο λεπτομερή δεδομένα σχετικά με το πώς χρησιμοποιούν οι έφηβοι τις ψηφιακές πλατφόρμες – τι βλέπουν, τι κάνουν και πού αφιερώνουν τον χρόνο τους.

Οι ερευνητές συχνά αντιμετωπίζουν και την απροθυμία των τεχνολογικών εταιρειών να μοιραστούν αυτά τα δεδομένα. Πρόκειται βέβαια για ένα πεδίο με νομικές και ηθικές προκλήσεις, καθώς οι ανήλικοι δυσκολεύονται να δώσουν τη συγκατάθεσή τους για τη συμμετοχή τους σε μία έρευνα, και η προστασία της ιδιωτικότητάς τους αποτελεί απόλυτη προτεραιότητα. Παρ’ όλα αυτά, η συνεργασία εταιρειών και ερευνητών με αυστηρές δικλίδες ασφαλείας είναι εφικτή και αναγκαία, ώστε να κατανοηθεί καλύτερα η αλληλεπίδραση των νέων με τα ψηφιακά μέσα και να διαμορφωθούν τεκμηριωμένες παρεμβάσεις για την προστασία τους.

Περισσότερες πληροφορίες για τα συμπεράσματα της έρευνας είναι διαθέσιμες εδώ.

Πηγή: Nature