Αναρτήθηκε σε 22 Οκτωβρίου, 2024 κατηγορία: Ειδήσεις | Tags: εκπαίδευση, Έρευνα, Ιδέες, τέχνη

Συντάκτης: Γιώργος Καρουζάκης

Μια πρόσφατη νευρολογική μελέτη που έγινε στο μουσείο Mauritshuis της Χάγης έδειξε ότι η άμεση παρατήρηση ενός αυθεντικού πίνακα ζωγραφικής προσφέρει μια μοναδική αισθητική εμπειρία που δεν μπορεί να αναπαραχθεί πλήρως μέσω αντιγράφων ή ψηφιακών απεικονίσεων της τέχνης. Η συναισθηματική αντίδραση του θεατή είναι έως και δέκα φορές ισχυρότερη μπροστά σε έναν αυθεντικό πίνακα ζωγραφικής.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ηλεκτροεγκεφαλογράφους (EEG) και λειτουργικές μαγνητικές τομογραφίες (fMRI) διαπιστώνοντας ότι η θέαση αυθεντικών έργων, όπως το «Κορίτσι με το Μαργαριταρένιο Σκουλαρίκι» του Βερμέερ, προκαλούν ισχυρότερη συναισθηματική αντίδραση στους επισκέπτες ενός μουσείου σε σύγκριση με τα αντίγραφά τους.

Ο διάσημος πίνακας του Βερμέερ απεικονίζει μια νεαρή γυναίκα που στρέφεται ελαφρώς προς τον θεατή, με το κεφάλι της τυλιγμένο σε γαλαζοκίτρινο μαντήλι και ένα μαργαριτάρι στο αυτί της. Η σύνθεση αιχμαλωτίζει την προσοχή του θεατή σε έναν διαρκή, κυκλικό βρόχο προσοχής (sustained attentional loop). Το βλέμμα του παρατηρητή κινείται συνεχώς μεταξύ των κεντρικών στοιχείων του πίνακα: τα μάτια, το στόμα και το μαργαριτάρι. Αυτή η συνεχής αλληλεπίδραση δημιουργεί αίσθημα βαθύτερης σύνδεσης με το έργο, καθιστώντας τον πίνακα ξεχωριστό σε σχέση με άλλους που εξετάστηκαν.

«Όπως συμβαίνει με τις περισσότερες απεικονίσεις προσώπων», εξηγούν οι ερευνητές, «οι επισκέπτες αρχικά κοιτούν τα μάτια και το στόμα του Κοριτσιού. Στη συνέχεια, η προσοχή τους επικεντρώνεται στο μαργαριτάρι, το οποίο με τη σειρά του οδηγεί το βλέμμα πίσω στα μάτια και το στόμα, και αυτή η διαδικασία επαναλαμβάνεται. Το φαινόμενο, που οδηγεί τους θεατές να παραμένουν περισσότερο χρόνο μπροστά σε έναν πίνακα, παρατηρήθηκε να είναι πιο έντονο στην περίπτωση του έργου του Βερμέερ».

Ένα ακόμη αξιοσημείωτο εύρημα της μελέτης, που σχετίζεται με το συγκεκριμένο έργο, ήταν η έντονη δραστηριότητα του προσφηνοειδούς λόβιου (precuneus), μιας περιοχής του εγκεφάλου που συνδέεται με την αυτοαντίληψη και τις προσωπικές αναμνήσεις. Η παρατήρηση του έργου του Βερμέερ στον χώρο του μουσείου ενίσχυσε τη βαθύτερη συναισθηματική σύνδεση των θεατών με τον πίνακα, φέρνοντας στην επιφάνεια και προσωπικές τους αναμνήσεις. Αυτή η εγκεφαλική αντίδραση ήταν πιο έντονη στους θεατές που παρατηρούσαν το «Κορίτσι με το Μαργαριταρένιο Σκουλαρίκι» σε σύγκριση με άλλους πίνακες.

Οι συμμετέχοντες στην έρευνα ακολούθησαν μια προκαθορισμένη διαδρομή στο μουσείο, φορώντας συσκευές EEG και ανίχνευσης ματιών, καθώς παρατηρούσαν το «Κορίτσι» και άλλους τέσσερις πίνακες της συλλογής. Στη συνέχεια, κλήθηκαν να δουν τις αναπαραγωγές των ίδιων έργων σε διαφορετικό χώρο.

Όπως υποψιαζόμαστε, η τεχνολογία, όσο κι αν μας δίνει τη δυνατότητα να βλέπουμε τα αριστουργήματα της τέχνης εξ αποστάσεως, παραμένει ανεπαρκής σε σχέση με τη ζωντανή, διαδραστική εμπειρία που προσφέρει η φυσική παρουσία σε έναν χώρο τέχνης. Η άμεση επαφή με ένα έργο τέχνης, η ατμόσφαιρα και ο φωτισμός του μουσείου, η αίσθηση του χώρου και του χρόνου είναι στοιχεία που ενεργοποιούν τις αισθήσεις μας σε ένα βαθύτερο επίπεδο, προσφέροντας μια εμπειρία που δεν μπορεί να αντικατασταθεί, τελικά, από κανένα ψηφιακό μέσο.

Πηγή: https://www.mauritshuis.nl/