Αναρτήθηκε σε 23 Σεπτεμβρίου, 2024 κατηγορία: Ειδήσεις | Tags: εκπαίδευση, Επιστήμη, Ιδέες, Ιστορία

Συντάκτης: Γιώργος Καρουζάκης

Μια μικρή, πήλινη πλάκα που βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο αποδείχθηκε ότι κρύβει τον αρχαιότερο χάρτη του κόσμου, που χρονολογείται από τον 6ο αιώνα π.Χ. Το εύρημα αποκωδικοποιήθηκε χάρη στις προσπάθειες του επιμελητή του Μουσείου, Irving Finkel, και της εθελόντριας, Edith Horsley, αποκαλύπτοντας τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοι Βαβυλώνιοι αντιλαμβάνονταν τον κόσμο τους.

Η πήλινη πλάκα είναι τόσο ευαίσθητη που δεν μπορεί να εκτεθεί στο κοινό. Η εξαντλητική μελέτη όμως από τους επιστήμονες ενός ακριβούς αντιγράφου της παρέχει μια συναρπαστική όψη του πολιτισμού της αρχαίας Μεσοποταμίας, τον τρόπο σκέψης των Βαβυλωνίων και των Σουμερίων, που χρησιμοποιούσαν τον πηλό για να χαράξουν με σφηνοειδή γραφή επάνω του τις αντιλήψεις τους για την κοσμολογία και τη γεωγραφία.

Μια ματιά στη βαβυλωνιακή κοσμολογία

Στο επάνω μέρος της μπροστινής πλευράς της πλάκας υπάρχουν αράδες σφηνοειδούς γραφής που αναφέρονται στην πρώιμη δημιουργία του κόσμου και στην παρουσία των ζώων στη θάλασσα και στη στεριά. Κάτω από τη γραφή, ένας διπλός κύκλος απεικονίζει το “πικρό ποτάμι” ή “αλμυρή θάλασσα”, τη λωρίδα νερού που οι Βαβυλώνιοι πίστευαν ότι περιέβαλλε τον γνωστό τους κόσμο.

Μέσα στον κύκλο απεικονίζεται επίσης η Μεσοποταμία, η σημερινή περιοχή του Ιράκ. Ο ποταμός Ευφράτης διασχίζει τον χάρτη από βορρά προς νότο, ενώ η πόλη της Βαβυλώνας εμφανίζεται ως ένα ορθογώνιο σχήμα. Γύρω από τον κύκλο, τριγωνικά σχήματα αντιπροσωπεύουν μακρινές χώρες, βουνά ή μυθικούς κόσμους γεμάτους μυστήριο.

Το χαμένο τμήμα του χάρτη

Για περισσότερα από 130 χρόνια, ένα σημαντικό τμήμα του χάρτη έλειπε, αφήνοντας τους ερευνητές να αναρωτιούνται για την πλήρη σημασία του. Η λύση ήρθε από την εθελόντρια Edith Horsley, η οποία, παθιασμένη με τη σφηνοειδή γραφή και τη Μεσοποταμία, ανέλαβε να εξετάσει τμήματα με γεωγραφικές ή αστρονομικές εικόνες στα αρχεία του μουσείου.

Κατά τη διάρκεια της έρευνάς της, ανακάλυψε ένα μικρό κομμάτι πλάκας με ένα χαραγμένο τρίγωνο και σημάδια σφηνοειδούς γραφής. Υποψιάστηκε ότι αυτό το τμήμα ανήκε στον χάρτη. Όταν το κομμάτι τοποθετήθηκε δίπλα στον χάρτη, ταίριαξε απόλυτα, συμπληρώνοντας το κενό. Η ανακάλυψη αυτού του τμήματος επέτρεψε στους ερευνητές να συνδέσουν τις μυθολογικές περιγραφές στο πίσω μέρος της πινακίδας με τα τριγωνικά τμήματα του χάρτη και να διαβάσουν πληροφορίες για μια ορεινή περιοχή με πανύψηλα δέντρα, μακρινές χώρες και τόπους όπου ο ήλιος δεν ανατέλλει ποτέ και δέντρα που καρποφορούν… πολύτιμους λίθους.

Με την προσθήκη του νέου τμήματος, οι ερευνητές ανασυνέθεσαν τρία τμήματα του χάρτη στη σειρά. Αυτό διευκόλυνε την ταύτιση των υπολοίπων τριγώνων με τις περιγραφές, αποκαλύπτοντας μια εικόνα της βαβυλωνιακής κοσμολογίας. Η ανακάλυψη αυτή δεν ήταν απλώς η συμπλήρωση ενός αρχαιολογικού παζλ. Φώτισε τον τρόπο σκέψης με τον οποίο οι αρχαίοι Βαβυλώνιοι αντιλαμβάνονταν τον κόσμο, συνδυάζοντας πρακτικές γεωγραφικές γνώσεις με μυθολογικές αφηγήσεις.

Ο χάρτης αυτός αποτελεί ένα από τα παλαιότερα παραδείγματα χαρτογράφησης, αποκαλύπτοντας επίσης στοιχεία για τις εμπορικές διαδρομές, τις πολιτισμικές ανταλλαγές και τη διάδοση των μύθων και των θρύλων της εποχής.

Σύνδεση του χάρτη με τη Βαβυλωνιακή Κιβωτό

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του χάρτη είναι η σύνδεσή του με την ιστορία της Βαβυλωνιακής Κιβωτού, που έχει ομοιότητες με την Κιβωτό του Νώε στη Βίβλο. Ο χάρτης περιέχει αναφορές σε τοποθεσίες που συνδέονται με την ιστορία του κατακλυσμού και την κατάληξη της Κιβωτού σε ένα βουνό. Σύμφωνα με τον Irving Finkel, ο χάρτης περιέχει πληροφορίες που περιγράφουν τη διαδρομή που έπρεπε να ακολουθήσει κάποιος για να βρει τα υπολείμματα της Κιβωτού, η οποία, όπως αναφέρεται, κατέληξε σε ένα βουνό μετά τον κατακλυσμό.

Στη βιβλική ιστορία, η Κιβωτός του Νώε καταλήγει στο όρος Αραράτ. Ο Finkel επισημαίνει ότι το όνομα Αραράτ είναι η εβραϊκή μετάφραση της ασσυριακής λέξης Urartu, η οποία εμφανίζεται στον βαβυλωνιακό χάρτη ως η τοποθεσία όπου βρέθηκε η Κιβωτός. Αυτό σημαίνει ότι και οι δύο ιστορίες, τόσο η βαβυλωνιακή όσο και η βιβλική, αναφέρονται στην ίδια γεωγραφική περιοχή και στην ίδια παράδοση του κατακλυσμού.

Αυτή η σύνδεση δείχνει τις κοινές πολιτισμικές παραδόσεις διαφορετικών πολιτισμών και παρέχει επιπλέον στοιχεία για το πώς οι Βαβυλώνιοι συνδύαζαν την επιστήμη, τη γεωγραφία και τη μυθολογία για να ερμηνεύσουν τον κόσμο τους.

Περισσότερες πληροφορίες στο βίντεο που ακολουθεί:

Πηγή: The British Museum